به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، ایسنا نوشت: مرتضی کاردر، ناشر و فعال فرهنگی درباره تأثیر شرایط فعلی کشورمان در پی جنگ اخیر بر حوزه نشر با بیان این که ماجرای نشر به کمی قبل از وضعیت جنگ برمیگردد، اظهار کرد: بعضی صنفها و صنعتها به گونهای است که جنس مخاطبانشان بیشتر تحت تأثیر اتفاقات سیاسی و اجتماعی است و وقتی شرایط پیچیده و یا بحرانیتر میشود، انگار مخاطبانشان بر حوزههای دیگری متمرکز میشوند. بهنظر صنعت نشر و کتاب و هنرهای تجسمی این گونه است. باید همهجانبه قضایا را ببینیم، آسیبهایی که بعضا گریبانگیر نشر است، باعث میشود، چند ماهی ناشر فعالیت نکند یا با مشکلاتی مواجه باشد.
او با اشاره به اتفاقات دیماه که در پی حذف ارز ترجیحی رخ داد و با بیان اینکه شاید این موضوع در تحلیلها قدری مغفول مانده است، گفت: آزادسازی قیمتها منجر به تورم و افزایش قیمت شد که این افزایش قیمت تأثیر خود را گذاشت. به چه شکی؟ به این شکل که ناشران ترجیح دادند فعلا برای تولید دست نگه دارند تا ببینند شرایط به چه شکل پیش میرود زیرا ناگهان همه قیمتها با یک روند پرشتاب افزایش پیدا کرد. این مسئلهای بود که عملاً ما ناشران دیماه را از دست دادیم، بخش زیادی از بهمن را از دست دادیم. این را هم در نظر بگیرید که بهمن و اسفند و فرودین ماههای پرکار ناشران است. ناشران در بلاتکلیفی در حال تصمیمگیری بودند که در شرایط جدید چه باید بکنند که در صبح نهم اسفند ۱۴۰۴ جنگ آغاز و عملا فعالیت ناشران تعطیل شد. شرایط بهگونهای نبود که بشود فعالیت کرد و این وضعیت تا هفته آخر فروردین طول کشید. میشود گفت صنعت نشر نزدیک دو ماه کاملا تعطیل بود.
ناشران نتوانستند با قیمتهای جدید کنار بیایند
کاردر با بیان اینکه تعطیلی حتی در شرایط عادی، به خودی خود، تبعاتی دارد و در شرایط بحرانی تبعات بیشتری، گفت: معمولا هفته سوم فرودین، پس از آغاز فعالیت ناشران و بازار، قیمتهای جدید خدمات نشر مانند چاپ و صحافی و لیتوگرافی اعلام میشود. امسال اعلام قیمت به دلیل شرایط جنگی به تعویق افتاد و زمانی که قیمتها اعلام شد، شوک دیگری به بازار نشر وارد شد زیرا قیمتها تقریبا دوبرابر و در جاهایی بیش از دوبرابر شده بود که این کار را سخت میکند. اگر از چاپخانه، لیتوگرافان و صحافیها بپرسید، خواهید دید عملا با کاهش سفارش مواجه شدهاند زیرا ناشران نتوانستهاند با قیمتهای جدید کنار بیایند. در هفته اخیر دوباره بعد از افزایش قیمت دلار، دوباره قیمت کاغذ افزایش پیدا کرد و طی یکی دو سه روز تقریبا دوبرابر شد، این درحالی بود که در دی ماه نیز افزایش نزدیک دوبرابری را شاهد بودیم. خب در این شرایط از وضعیت نشر حرف بزنیم؟!
قیمتگذاری دشوار است
کاردر با تأکید بر اینکه تولید کتاب غیرممکن شده است، بیان کرد: اگر ناشری تولید داشته، با اندوختههای سال گذشته است. قیمتگذاری کتاب با این افزایش قیمتها غیرممکن شده است. چرا؟ با توجه به افزایش قیمتها در دو سه ماه اخیر، چه قیمتی باید بگذاریم؟ مثلاً کاغذ چند برابر شد از بندی دو و نیم میلیون در دیماه به سه و نیم تا چهار میلیون تومان رسید. آیا میتوانستید قیمتگذاری کنید؟ الان هم کاغذ به بندی شش میلیون تومان رسیده است. باید چه کار کنیم؟ چشماندازی برای ورود کاغذ با کشتیها وجود ندارد، باید ببینیم چه مقدار کاغذ در بازارها و انبارها وجود دارد، اگر کاغذ تمام شود شرایط چه خواهد شد؟ از طرف دیگر تا ناشران به نحوی کار خود را شروع کردند، شاهد افزایش قیمت کاغذ و خدمات چاپ بودند، در این شرایط چه قیمتی میتواند درست باشد؟ روزانه قیمتگذاری شود؟ هفتگی قیمت بگذاریم؟ از زمانی که کتاب به چاپخانه میرود تا از چاپخانه بیرون بیاید، دو سه هفته طول میکشد. آیا در این دو سه هفته افزایش قیمت را به صورت روزانه اعمال کند یا کلا صبر کند و زمانی که کتاب آماده توزیع شد، قیمت بگذارد؟ اگر بعد از آن با افزایش قیمت مواجه شدیم، ناشر باید چه کند؟ همه اینها مسائل سختی است و کار را سخت میکند. عملا تولید به سمت ناممکن شدن پیش میرود و قیمتگذاری نیز دشوار است.
او ادامه داد: فرض را بر این میگذاریم که قیمتگذاری با یک منطقی انجام شد، آیا مخاطب حوزه کتاب که از قضا لزوما مخاطب متمولی هم نیست، خواهد توانست کتاب را تهیه کند؟ اگر به این نقطه برسیم که کتاب به هر قیمتی تولید شود، متناسب با تورم روز هم قیمتگذاری شود که ناشر، موزع و کتابفروش ضرر نکنند، زمانی که خریداری نباشد چه اتفاقی میافتد؟ همه اینها مسائلی است که کار نشر را در هم پیچیده میکند.
نمایشگاه کتاب به نفع کیست؟
این فعال نشر همچنین درباره نمایشگاه کتاب که قرار است اواخر اردیبهشتماه سال جاری به صورت مجازی برگزار شود، گفت: نمایشگاه کتاب مسکن موقتی است. اگر ارشاد و برگزارکنندگان نمایشگاه تفسیر دقیقی از وضعیت نشر مبتنی بر آمار و دادهها داشتند با استقرای ناقصی میتوانستند برآورد کنند که ناشران چقدر کتاب دارند، چقدر از کتابهایشان در انبار مانده و چقدر امکان تولید دوباره وجود دارد وضعیت فرق میکرد، اگر این اتفاقها نیفتد نمایشگاه کتاب برای ناشرانی فایده دارد که میخواهند در هر شرایطی فروش داشته باشند.
او با اشاره به مسائل حلنشده صنعت نشر ادامه داد: ارشاد هیچگاه به سمت حل کردن مسئله ترجمههای متعدد از یک اثر نرفته است؛ از یک اثر ۱۰ ترجمه وجود دارد که پنج ترجمه آن مود قبول است. در طول سال چند ناشر دیگر که صرفا مجوز نشری دارند بدون اینکه قواعد نشر را رعایت کنند، با اسمهای بعضا جعلی همان کتابها را ترجمه و با مجوز رسمی عرضه میکنند. اگر مخاطب به سامانه نمایشگاه برود مثلا کتاب «پیرمرد و دریا» را جستوجو کند اما ترجمه نجف دریابندری، احمد کسائیپور، نازی عظیما یا محمدتقی فرامرزی یا ترجمه معتبر دیگر را پیدا نکند و کتاب را از ناشری با ترجمه با مترجمی که اصلا نامش واقعی نیست و یا وجود خارجی ندارد پیدا میکند و میخرد. نمایشگاه بیشتر به نفع این ناشر است و باید به این نکته توجه کرد.
کاردر افزود: شاید الان برخی از کتابهای پرفروش در انقلاب و کریمخان و شهرکتابها موجود نباشد. در واقع ناشران حرفهای و جدی کتاب را به دلیل شرایط مبهم و نامشخص چاپ نکردهاند. صرف برگزای نمایشگاه به خاطر اینکه نمایشگاهی برگزار شود و بگویند نمایشگاهی برگزار شد، به خودی خود نمیتواند اتفاق خوب یا بدی باشد.
ناشران ارزیابی شوند
او درباره اینکه آیا نسبت به آینده نشر امیدوار است، گفت: نشر هم مانند هر صنعت دیگری تابعی از شرایط اقتصادی است. اگر شرایط اقتصادی واقعا بهبود پیدا نکند، خب نشر با مشکلات جدیای مواجه خواهد شد. احتمالا جمعی از ناشران حذف و یا بسیار کوچک خواهند شد و آسیبهایی میبینند که شاید تا چند سال نتوانند راحت سرمایهگذاری کنند. بهنظر باید ارزیابیای داشته باشیم و اولویتبندی کنیم تا ببینیم کدام یک از ناشران برای صنعت نشر ارزشمند هستند و یا کدام ناشران، ناشران صاحب سبکی هستند و در مقام یک نهاد کار میکنند. حتما نهادهای تصمیمگیر باید متوجه این موضوع باشند. اگر ارزیابیای وجود نداشته باشد ما شاهد این خواهیم بودیم که نشرهای خوب ما با مشکلات جدیای مواجه شوند و ممکن است برخی از آنها نتوانند به کار ادامه دهند.
۲۴۲۲۴۳