درام اجتماعی غیبش زده یا زندگی تماشاگر ایرانی به‌قدر کافی تلخ است؟/ کمدی؛ اسب برنده گیشه ۱۴۰۴

نرگس کیانی: «برای من نمایش فیلم‌هایم در سینمای ایران، حیاتی است. به‌ویژه چون در چند سال اخیر، وضعیت فیلم‌هایی که در سینماهای ایران نمایش داده می‌شوند افتضاح شده است؛ مجموعه‌ای از کمدی‌ها که ترجیح می‌دهم درباره‌شان صحبت نکنم اما در مورد سینمای اجتماعی باید بگویم، عملاً غیبش زده است!» این بخشی از گفت‌وگوی سعید روستایی، نویسنده و کارگردان «زن‌وبچه» با نشریه «واریتی» بود. او دلیلی تلخی فیلم‌هایش را، با ضرب‌المثل «از کوزه همان برون تراود که در اوست» توضیح داد و پرسید وقتی چیز شیرینی در اطرافش نمی‌بیند چه‌طور فیلم شیرین بسازد؟! «زن‌وبچه»؛ چهارمین اثر سینمایی بلند کارنامه کاری‌ روستایی است که از ۲۶ خرداد ۱۴۰۵ وارد چرخه اکران آنلاین شده است. این درامِ اجتماعی، در اکران عمومی سال گذشته توانست از میانگین تعداد تماشاگران ژانر خود عبور کند و به موفقیتی نزدیک به موفقیت فیلم‌های کمدی دست یابد. با این حال، جایگاه هفتم آن در جدول «عملکرد فیلم‌های روی پرده در سال ۱۴۰۴ به ترتیب بیشترین تعداد تماشاگر» و نشستن کمدیِ «مرد عینکی» در جایگاه نخست، می‌تواند نشانه‌ای از این باشد که کمدی همچنان، اسب برنده گیشه سینمای ایران است.  

سعید روستایی جز در دومین فیلمش؛ «متری شیش‌ونیم» (۱۳۹۷)، در سه اثر دیگرش؛ «ابد و یک روز» (۱۳۹۴)، «برادران لیلا» (۱۴۰۱) و «زن‌وبچه» (۱۴۰۳) زنان را در کانون روایت قرار داده است. پریناز ایزدیار که در «ابد و یک روز» نقش سمیه را بر عهده داشت، این‌بار در «زن‌وبچه» در نقش مهناز، پرستار و مادری مجرد با دو فرزند؛ علی‌یار (سینان محبی) و ندا (آرشیدا درستکار)، جلوی دوربین روستایی رفت. او در آستانه ازدواج با حمید (پیمان معادی)، در پی اخراج علی‌یار از مدرسه و ناگزیرشدن از سپردن فرزندانش در شب خواستگاری به پدربزرگ پدری آن‌ها (حسن پورشیرازی)، با آوار بهمنی روبه‌رو می‌شود که جان سالم به در بردنش از آن ناممکن به نظر می‌رسد.

چهارمین فیلم سینمایی سعید روستایی، ۲۲ می ۲۰۲۵ (۱ خرداد ۱۴۰۴) در بخش مسابقه اصلی هفتادوهشتمین جشنواره فیلم کن به نمایش درآمد. این فیلم از اول مرداد تا چهارم آذرِ سال گذشته روی پرده سینماهای کشور رفت و با میزبانی از  یک میلیون و ۱۵۹ هزار و ۶۴۲ تماشاگر، با متوسط قیمت بلیت ۸۶ هزار تومان، ۱۰۰ میلیارد و ۷۸۷ میلیون تومان فروخت. با این حساب، در حالی که طبق اطلاعات منتشرشده از سوی معاونت توسعه فناوری و مطالعات سینمایی، میانگین تماشاگر فیلم‌های درامِ اجتماعی در سال گذشته ۵۲۰ هزار نفر بود، «زن‌وبچه» بیش از دو برابر این میانگین تماشاگر داشت.

تعداد تماشاگران «زن‌وبچه» اگرچه از میانگین تعداد تماشاگران ژانر خود عبور کرد اما بیشترین تماشاگر و بیشترین فروش سینمای ایران در سال ۱۴۰۴، همچنان متعلق به اثری در ژانر کمدی؛ «مرد عینکی» با دو میلیون و ۳۵۲ هزار و ۴۸۴ تماشاگر و ۱۸۲ میلیارد و ۵۱۱ میلیون تومان فروش بود. در نهایت براساس آمار تفکیکی تماشاگران در سال ۱۴۰۴، «زن‌وبچه» در «جدول عملکرد فیلم‌های روی پرده» در رتبه هفتم نشست. این فیلم سینمایی به نویسندگی و کارگردانی سعید روستایی و تهیه‌کنندگی جمال ساداتیان از ۲۶ خرداد ۱۴۰۵ وارد چرخه اکران آنلاین شد و همین بهانه‌ای به دست داد برای انداختن نگاهی به «سالنامه آماری فروش فیلم و سینمای ایران در سال ۱۴۰۴» که توسط معاونت توسعه فناوری و مطالعات سینمایی تهیه شده است. این داده‌ها مربوط به سال مالی ۱۴۰۴ است و از اول فروردین تا پایان اسفند سال گذشته را دربرمی‌گیرد. ضمن این‌که اطلاعات ارائه‌شده براساس سینماهای فعال متصل به سیستم مکانیزه فروش (سمفا) تنظیم شده و میزان فروش چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر در محاسبات اعمال نشده است.

عملکرد فیلم‌های روی پرده در سال ۱۴۰۴ به ترتیب بیشترین تعداد تماشاگر 

ردیف	نام فیلم	ژانر	تعداد تماشاگر	میزان فروش (تومان)
۱	مرد عینکی	کمدی	۲,۳۵۲,۴۸۴	۱۸۲ میلیارد و ۵۱۱ میلیون
۲	پیرپسر	اجتماعی- درام	۲,۰۲۱,۳۸۰	۱۸۱ میلیارد و ۵۰۷ میلیون
۳	آقای زالو	کمدی	۱,۷۲۲,۱۴۰	۱۴۳ میلیارد و ۶۹۴ میلیون
۴	صددام	کمدی	۱,۶۸۶,۷۲۵	۱۳۴ میلیارد و ۷۷۴ میلیون
۵	یوز	کودک‌ونوجوان	۱,۵۶۴,۶۴۷	۹۶ میلیارد و ۴۶۲  میلیون
۶	دایناسور	درام- کمدی	۱,۳۰۵,۵۸۴	۱۰۶ میلیارد و ۲۶۳ میلیون
۷	زن‌وبچه	اجتماعی- درام	۱,۱۵۹,۶۴۲	۱۰۰ میلیارد و ۷۸۷ میلیون
۸	قسطنطنیه	کمدی	۹۶۲,۷۳۶	۷۷ میلیارد و ۹۰۰ میلیون
۹	کفایت مذاکرات	اجتماعی- کمدی	۸۷۹,۲۴۲	۷۲ میلیارد و ۷۶۱ میلیون
۱۰	موسی کلیم‌الله	مذهبی- تاریخی	۶۹۳,۲۹۸	۵۱ میلیارد و ۷۵۸ میلیون
۱۱	ناجورها	اجتماعی- کمدی	۶۶۵,۱۸۶	۵۱ میلیارد و ۸۷ میلیون
۱۲	کوکتل‌مولوتف	کمدی	۶۰۶,۵۴۳	۵۲ میلیارد و ۱۵۲ میلیون
۱۳	کج‌پیله	اجتماعی- کمدی	۵۶۳,۶۳۰	۴۵ میلیارد و ۸۷۲ میلیون
۱۴	سلام‌علیکم حاج‌آقا	اجتماعی- کمدی	۳۹۶,۰۳۷	۲۹ میلیارد و ۳۶۲ میلیون
۱۵	پسر دلفینی۲	کودک‌ونوجوان	۳۸۳,۵۲۹	۲۶ میلیارد و ۸۹۷ میلیون
۱۶	دختر برقی	کودک‌ونوجوان	۳۷۹,۹۶۱	۲۳ میلیارد و ۳۲۰ میلیون
۱۷	رویاشهر	کودک‌ونوجوان	۳۶۸,۴۱۵	۲۳ میلیارد و ۱۸۴ میلیون
۱۸	خانه ارواح	کمدی- عاشقانه	۳۵۰,۹۵۴	۲۸ میلیارد و ۳۷۱ میلیون
۱۹	جزیره جیمزباند	کمدی	۳۴۱,۱۰۷	۲۸ میلیارد و ۴۰ میلیون
۲۰	مجنون	درام	۳۲۰,۲۴۷	۱۹ میلیارد و ۳۳۰ میلیون
۲۱	رها	اجتماعی- درام	۳۰۷,۲۰۴	۲۸ میلیارد و ۷۸ میلیون
۲۲	ناتور دشت	اجتماعی- درام	۲۶۳,۳۶۰	۲۰ میلیارد و ۸۲۱ میلیون
۲۳	طهران ۵۷	کمدی	۲۵۷,۱۸۹	۲۰ میلیارد و ۶۹۵ میلیون
۲۴	دو روز دیرتر	کمدی	۲۵۲,۵۷۱	۱۶ میلیارد و ۶۱۷ میلیون
۲۵	هفتادسی	کمدی	۲۵۰,۰۲۸	۲۲ میلیارد و ۶۰۴ میلیون
۲۶	جزایر قناری	کمدی	۲۴۵,۷۹۰	۱۸ میلیارد و ۴۹۳ میلیون
۲۷	فرمانروای آب	کودک‌ونوجوان	۲۴۱,۴۹۶	۱۲ میلیارد و ۱۶۳ میلیون
۲۸	بامبولک	کودک‌ونوجوان	۲۲۸,۰۸۲	۱۴ میلیارد و ۲۳۹ میلیون
۲۹	پیش‌مرگ	اکشن- تریلر	۲۱۸,۰۵۸	۱۱ میلیارد و ۸۱۱ میلیون
۳۰	گوزن‌های اتوبان	اجتماعی- درام	۲۰۷,۹۰۱	۱۸ میلیارد و ۳۸۳ میلیون
۳۱	بچهٔ مردم	اجتماعی- درام	۱۹۲,۰۷۶	۱۵ میلیارد و ۲۲۳ میلیون
۳۲	زیبا صدایم کن	اجتماعی- درام	۱۹۰,۸۷۱	۱۵ میلیارد و ۷۸۳ میلیون
۳۳	افسانه سپهر	کودک‌ونوجوان	۱۸۸,۱۰۲	۱۱ میلیارد و ۵۶۵ میلیون
۳۴	غریزه	عاشقانه	۱۸۵,۷۰۸	۱۶ میلیارد و ۷۳۵ میلیون
۳۵	جهیزیه	خانوادگی- کمدی	۱۴۵,۹۷۷	۱۱ میلیارد و ۵۹۹ میلیون
۳۶	احمد	حادثه‌ای	۱۴۱,۵۵۹	۹ میلیارد و ۲۷۵ میلیون
۳۷	لاک‌پشت	درام	۱۲۷,۵۵۸	۱۱ میلیارد و ۵۲۳ میلیون
۳۸	صیاد	دفاع مقدس	۹۷,۰۴۰	۵ میلیارد و ۸۸۹ میلیون
۳۹	بی‌سروصدا	اجتماعی	۶۶,۶۳۱	۵ میلیارد و ۸۱۰ میلیون
۴۰	آدم‌فروش	درام	۴۷,۰۹۱	۳ میلیارد و ۸۰۶ میلیون
۴۱	اسفند	جنگی- تاریخی درام- خانوادگی	۲۷,۸۱۳	۱ میلیارد و ۶۸۱ میلیون
۴۲	ملکه آلیشون	کودک‌ونوجوان	۲۱,۷۸۱	۱ میلیارد و ۲۶۰ میلیون
۴۳	اتاقک گلی	جنگی- عاشقانه	۱۹,۴۵۹	۱ میلیارد و ۲۵۹ میلیون
۴۴	های‌کپی	کمدی	۱۸,۴۹۴	۱ میلیارد و ۵۴۹ میلیون
۴۵	برای رعنا	اجتماعی	۱۳,۷۲۴	۱ میلیارد و ۲۲۰ میلیون
۴۶	رخ نیلو	درام	۱۲,۶۹۰	۱ میلیارد و ۸۰ میلیون
۴۷	سالن ۴	درام- معمایی	۱۲,۴۰۰	۱ میلیارد و ۶۲ میلیون
۴۸	ژولیت و شاه	کودک‌ونوجوان	۱۲,۲۴۸	۸۵۷ میلیون
۴۹	سینما متروپل	عاشقانه	۹,۵۷۴	۶۹۶ میلیون
۵۰	آنجا همان ساعت	اجتماعی	۸,۵۷۰	۷۳۶ میلیون
۵۱	هرچی تو بگی	موزیکال- کمدی- کودک‌ونوجوان	۶,۴۰۲	۵۰۹ میلیون
۵۲	شاه‌نقش	اجتماعی	۶,۳۳۶	۵۱۷ میلیون
۵۳	قرمز یواش	اکشن- کمدی	۴,۹۸۶	۳۸۰ میلیون
۵۴	سینما شهر قصه	رمانتیک- کمدی	۴,۷۶۰	۳۸۲ میلیون
۵۵	زعفرانیه ۱۴ تیر	اجتماعی- درام	۴,۵۹۴	۳۷۹ میلیون
۵۶	لیپار	اجتماعی- درام	۳,۸۳۸	۳۱۷ میلیون
۵۷	صبح اعدام	تاریخی- سیاسی	۳,۴۴۲	۲۱۳ میلیون
۵۸	بازی را بکش	اجتماعی- درام	۳,۰۵۲	۲۵۷ میلیون
۵۹	صبحانه با زرافه‌ها	درام- کمدی	۲,۷۷۱	۲۹۴ میلیون
۶۰	ساعت جادویی	کودک‌ونوجوان	۲,۷۵۷	۱۹۳ میلیون
۶۱	حرکت آخر	اجتماعی- درام- سیاسی	۲,۵۳۰	۲۳۶ میلیون
۶۲	غیبت موجه	اجتماعی- کمدی	۲,۴۲۹	۱۷۵ میلیون
۶۳	وحشی	اجتماعی	۱,۵۱۳	۱۱۸ میلیون
۶۴	شنگول‌ومنگول	کودک‌ونوجوان	۱,۵۰۷	۵۸ میلیون
۶۵	عینک قرمز	کمدی	۱,۲۶۶	۱۰۱ میلیون
۶۶	علت مرگ نامعلوم	اجتماعی- درام- معمایی	۱,۱۳۱	۱۱۳ میلیون
۶۷	پاکول	درام- عاشقانه	۹۹۴	۸۷ میلیون
۶۸	معجزه پروین	درام	۷۸۷	۷۲ میلیون
۶۹	باغ کیانوش	ماجرایی- کودک‌ونوجوان	۷۶۷	۲۸ میلیون
۷۰	نیم‌شب	اجتماعی	۵۱۳	۴۵ میلیون
۷۱	آریاشهر دو نفر	کمدی	۴۹۶	۱۱ میلیون
۷۲	خرچنگ	کمدی	۴۵۴	۳۵ میلیون
۷۳	ببعی قهرمان	کودک‌ونوجوان	۳۸۴	۲۳ میلیون
۷۴	قمارباز	اجتماعی	۱۶۵	۱۳ میلیون
۷۵	زودپز	کمدی	۱۶۳	۱۲ میلیون
۷۶	ترک عمیق	اجتماعی- درام	۱۵۰	۱۲ میلیون
۷۷	بهشت تبهکاران	درام	۷۳	۵ میلیون
۷۸	خط نجات	جاسوسی- عاشقانه	۱۰	۸۵۸ هزار تومان

توزیع ژانرها برحسب تعداد فیلم‌های هر ژانر/ میانگین فروش به تفکیک ژانر

ژانر یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده موفقیت فیلم در گیشه است اما تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که بازار سینمای ایران به‌شدت تحت سلطه چند ژانر خاص قرار دارد. ژانرهای کمدی، اجتماعی و کودک‌ونوجوان به طور مشترک بیش از ۸۵ درصد کل بینندگان را جذب کرده‌اند.

ژانر	تعداد فیلم	درصد
کمدی و اجتماعی- کمدی	۲۸ فیلم	۳۶ درصد
اجتماعی/ درام/ درام- اجتماعی	۲۵ فیلم	۳۲ درصد
کودک‌ونوجوان	۱۲ فیلم	۱۵ درصد
درام عاشقانه/ خانوادگی	۶ فیلم	–
سایر ژانرها (تاریخی- دفاع مقدس- حادثه‌ای- سیاسی- معمایی و….)	۷ فیلم	–

ژانر	میانگین فروش (تومان)	میانگین تماشاگر
کمدی	۳۸ میلیارد	۹۰۰ هزار نفر
اجتماعی- درام	۲۴ میلیارد	۵۲۰ هزار نفر
کودک‌ونوجوان	۱۶ میلیارد	۳۳۰ هزار نفر

۵۹۲۴۲