به گزارش خبرگزاری تسنیم از زهک، ورود آب به رودخانه هیرمند و جاری شدن آن در بخشهایی از منطقه سیستان، پس از سالها خشکسالی و کاهش شدید منابع آبی، بار دیگر امید را به مردم این منطقه بازگردانده است. همزمان با آبگیری بخشی از تالاب هامون و بهبود وضعیت ذخایر آبی، موضوع حقابه هیرمند و ضرورت تداوم جریان آب به یکی از مهمترین مطالبات مردم و مسئولان منطقه تبدیل شده است.
عوامل مختلفی از جمله بارشهای مناسب در بالادست حوضه آبریز هیرمند، همکاری مسئولان دو کشور و پیگیریهای مستمر دستگاههای اجرایی در تسهیل ورود آب به سیستان نقشآفرین بودهاند. کارشناسان معتقدند استمرار این روند میتواند بخشی از مشکلات ناشی از خشکسالیهای طولانیمدت در شمال سیستان و بلوچستان را کاهش دهد.
حجتالاسلام حیدرعلی راشکی، امام جمعه زهک در گفتوگو با خبرنگار تسنیم ضمن تشریح روند ورود آب به منطقه، به سابقه تاریخی وابستگی اقلیم سیستان به بارشهای بالادست، وضعیت حقآبه هیرمند، آبگیری چاهنیمهها و ضرورت اجرای طرح فیدر دو برای تامین پایدار آب شرب منطقه پرداخت.
سیستان همواره وابسته به بارشهای بالادست بوده است
تسنیم: ارزیابی شما از بارندگیهای امسال و تاثیر آن بر وضعیت آبی سیستان چیست؟
حجتالاسلام راشکی: یکی از اتفاقات ارزشمند امسال، بارندگیهای مطلوبی بود که در بسیاری از نقاط کشور رخ داد. ما این نعمت را از برکات مقاومت و ایستادگی مردم میدانیم. هرچند درباره برخی مسائل و نقش احتمالی عوامل بیرونی در مسیر حرکت ابرها مباحثی مطرح میشود، اما آنچه در میدان مشاهده کردیم، بارشهای مناسب در کشور و بهویژه در منطقه سیستان بود.
تسنیم: چرا وضعیت آبی سیستان بیش از هر چیز به بارشهای افغانستان وابسته است؟
حجتالاسلام راشکی: شرایط اقلیمی سیستان از گذشتههای دور به این شکل بوده که بخش عمده بارندگیها در مناطق بالادست، یعنی افغانستان کنونی، رخ میداده است. آب حاصل از این بارشها از طریق رودخانههایی مانند هیرمند به سمت سیستان جاری میشد و در نهایت وارد دریاچه هامون میگردید. در واقع، طی هزاران سال این چرخه طبیعی موجب شکلگیری و حیات بزرگترین دریاچه آب شیرین کشور در منطقه سیستان شده بود.
تسنیم: بارندگیهای امسال در افغانستان چه تأثیری بر ورود آب به سیستان داشت؟
حجتالاسلام راشکی: خوشبختانه امسال در افغانستان نیز بارندگیهای قابل توجهی رخ داد. در کنار این مسئله، پیگیریهای مسئولان کشور، بهویژه استاندار سیستان و بلوچستان، و همچنین همکاری طرف افغانستانی موجب شد از همان ابتدای ورود آب، دریچههای بند کمالخان باز شود و آب به سمت سیستان هدایت گردد.
نقش بند کمالخان و سد کجکی در جریان آب هیرمند
تسنیم: نخستین آبی که وارد سیستان شد از چه منشأیی بود؟
حجتالاسلام راشکی: نخستین موج آبی که وارد منطقه شد، آب موسوم به «دشتمال» بود؛ یعنی آبی که بر اثر بارندگی در دشتها و مناطق اطراف جمع میشود و به شکل سیلاب وارد رودخانه هیرمند میگردد. این آب پس از رسیدن به بند کمالخان به سمت سیستان هدایت شد.
تسنیم: در ادامه چه عواملی باعث تداوم جریان آب شد؟
حجتالاسلام راشکی: پس از آن، به دلیل بارشهای مناسب در مناطق بالادست و محدوده سد کجکی، بخشی از آب ذخیرهشده نیز رهاسازی شد و به جریان موجود پیوست. همین مسئله سبب شد ورود آب به سیستان استمرار پیدا کند و شاهد تداوم جریان آب در منطقه باشیم.
تسنیم: همکاری افغانستان را در این روند چگونه ارزیابی میکنید؟
حجتالاسلام راشکی: مجموعهای از عوامل در این موضوع مؤثر بود؛ از جمله روابط مناسب دو طرف، همراهی افغانستان در مقطع جنگ اخیر و همچنین پیگیریهای مستمر مسئولان ایرانی. این تعاملات موجب شد همکاری مطلوبی در زمینه رهاسازی آب شکل بگیرد و آب به سمت سیستان هدایت شود.
آب هیرمند چگونه میان چاهنیمهها و کشاورزی توزیع شد؟
تسنیم: پس از ورود آب به ایران، این آب از چه مسیری وارد سیستان میشود؟
حجتالاسلام راشکی: در نقطه ورود آب به کشور، رودخانه به دو شاخه تقسیم میشود. یک شاخه همان رود مشترک است که دو کشور از آن بهرهبرداری میکنند و شاخه دیگر به سمت زهک حرکت میکند. در این مسیر، بخشی از آب از طریق کانالهای موجود به سمت چاهنیمهها هدایت میشود.
تسنیم: چرا در این مرحله اولویت با آبگیری چاهنیمهها بود؟
حجتالاسلام راشکی: به دلیل اهمیت تأمین آب شرب مردم، در شرایط اضطراری ابتدا چاهنیمه شماره سه که نقش مهمی در تأمین آب شرب دارد، آبگیری شد و سپس آب به سمت سایر چاهنیمهها هدایت گردید. اولویت اصلی در این مرحله حفظ امنیت آب شرب منطقه بود.
تسنیم: مطالبه کشاورزان در این دوره چه بود؟
احیای چاهها و چاهکهایی که با مشکل شوری مواجه شد
حجتالاسلام راشکی: از همان روزهای نخست، کشاورزان خواستار رهاسازی بخشی از آب برای اراضی کشاورزی بودند. علاوه بر کشاورزی، جاری شدن آب در نهرها میتوانست به احیای چاهها و چاهکهایی که با مشکل شوری مواجه شده بودند نیز کمک کند.
تسنیم: در نهایت چه تصمیمی برای مدیریت آب اتخاذ شد؟
حجتالاسلام راشکی: پس از آنکه وضعیت ذخایر آب شرب به شرایط قابل قبول رسید، بخشی از آب به سمت سد زهک و رودخانه سیستان هدایت شد. در ادامه نیز نهرهای مختلف برای بهرهمندی روستاها باز شدند و در نهایت جریان آب به سمت کوهخواجه و بخشهایی از تالاب هامون رسید که اتفاق بسیار امیدوارکنندهای برای منطقه بود.
تداوم حقآبه هیرمند؛ انتظار سیستان از افغانستان
تسنیم: مهمترین مطالبه مردم سیستان در حوزه آب چیست؟
حجتالاسلام راشکی: واقعیت این است که پیش از احداث سدها بر روی هیرمند، جریان آب در طول سال تداوم بیشتری داشت. اما پس از ساخت این تأسیسات، منطقه با مشکلات متعددی مواجه شد. انتظار ما این است که کشور همسایه در ادامه نیز همکاری لازم را داشته باشد و سهم آبی مورد نیاز سیستان، چه در قالب حقابه و چه در قالب توافقات دوجانبه، تأمین شود تا مشکلات ناشی از خشکسالی کاهش یابد.
تسنیم: طرح فیدر دو چیست و چه ضرورتی دارد؟
حجتالاسلام راشکی: در شرایط فعلی، وقتی آب بهصورت مقطعی وارد سیستان میشود، باید بتوانیم حداکثر بهرهبرداری را از آن داشته باشیم. فیدر دو در واقع یک مسیر جدید و با ظرفیت بالاتر برای انتقال آب به چاهنیمههاست تا در زمان ورود آب، امکان ذخیرهسازی سریع و کامل آن فراهم شود.
تسنیم: چرا اجرای این طرح سالها به تعویق افتاد؟
حجتالاسلام راشکی: این طرح در گذشته تا حدودی اجرا شد اما به دلایل مختلف ادامه پیدا نکرد. امسال با ورود آب، موضوع دوباره مطرح شد و موافقان و مخالفان دیدگاههای خود را مطرح کردند.
مخالفان نگران ورود گلولای ناشی از سیلابها به چاهنیمهها بودند
تسنیم: مهمترین استدلال موافقان و مخالفان چه بود؟
حجتالاسلام راشکی: موافقان معتقد بودند اولویت اصلی باید تأمین آب شرب باشد و لازم است آب در کوتاهترین زمان ممکن به چاهنیمهها منتقل شود. در مقابل، مخالفان نگران ورود گلولای ناشی از سیلابها به چاهنیمهها و کاهش ظرفیت ذخیرهسازی آنها بودند.
تسنیم: سرانجام چه تصمیمی اتخاذ شد؟
حجتالاسلام راشکی: پس از بررسیهای کارشناسی و جلسات متعدد، جمعبندی بر این شد که با توجه به اهمیت تأمین آب شرب، اجرای فیدر دو در اولویت قرار گیرد و مقدمات اجرای آن فراهم شود.
تسنیم: درخواست شما از مسئولان چیست؟
حجتالاسلام راشکی: انتظار داریم اکنون که موضوع آب به مطالبه جدی مردم تبدیل شده و موافقتهای لازم نیز اخذ شده است، اجرای فیدر دو هرچه سریعتر آغاز شود تا در سالهای آینده با تداوم ورود آب، دغدغه تأمین آب شرب مردم سیستان به شکل اساسی برطرف شود.
انتهای پیام/