خبرگزاری مهر، گروه جامعه؛ شب گذشته و در هشتمین روز از جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران اسلامی، آمریکا و رژیم صهیونیستی در اقدامی جنایتکارانه، انبارهای نفت در تهران و البرز را هدف حملات وحشیانه خود قرار دادند.
دود سیاه و غلیظ ناشی از سوختن مواد نفتی، آسمان بخشهایی از میهن عزیزمان را در خود پیچیده و این بار نه فقط جنگ، که زخمی بر پیکر طبیعت ایران بر جای گذاشته است. این جنایت، فصل تازهای از آن چیزی است که کارشناسان از آن با عنوان «تروریسم زیستمحیطی» یا «اکوتروریسم» یاد میکنند؛ جنگی خاموش علیه خاک، هوا، آب و موجودات زندهای که قادر به فرار نیستند.
در حالی که جهان هر روز شاهد درگیریهای نظامی جدیدی در نقاط مختلف است، کارشناسان محیط زیست زنگ خطر را برای پیامدهای پنهان اما مرگبار این جنگها به صدا درآوردهاند. آنچه امروز با عنوان “تروریسم زیستمحیطی” از آن یاد میشود، دیگر تنها یک تئوری آکادمیک نیست، بلکه به واقعیتی تلخ در پهنههای طبیعی و شهری ایران و منطقه تبدیل شده است.
هشدار یک فعال محیطزیست؛ فاجعه خاموش در راه است
مجید فاضلی، فعال برجسته محیطزیست، در گفتگو با خبرنگار مهر با تشریح ابعاد هولناک تخریبهای ناشی از جنگ، از وقوع فاجعهای خاموش در پهنههای طبیعی و شهری خبر داد و تأکید کرد که تأثیرات مخرب جنگ بر کوه، دریا و جنگل، مرزهای جغرافیایی را درنوردیده و توازن اقلیمی را برهم زده است.
وی با اشاره به انفجارها و حملات اخیر هشدار داد: این حملات نه تنها باعث نابودی زیرساختها شده، بلکه با ایجاد آلودگیهای صوتی مرگبار برای پرندگان، تخریب ساختار خاک و ایجاد بارانهای اسیدی، حیات وحش و اکوسیستم ایران را با خطر انقراض و فرسایش بازگشتناپذیر روبرو کرده است.
خاک؛ نخستین و اصلیترین قربانی
به گفته فاضلی، تخریب خاک اصلیترین و اولین پیامد انفجارهاست.
وی در این خصوص اظهار کرد: زمانی که خاکی در اثر اصابت بمب و موشک نابود میشود، فرسایش خاک به حدی میرسد که موجودات زنده درون آن عملاً نابود شده و زنجیره حیات قطع میشود. این مسئله در مناطق کوهستانی به شکل ریزش و فرسایش شدید و در مناطق جنگلی با نابودی کامل درختان خود را نشان میدهد.
این تخریب ساختاری خاک، احیای آن را برای دههها غیرممکن ساخته و مناطق حاصلخیز را به بیابانهایی بیحاصل تبدیل میکند که «فرسایش بازگشتناپذیر» تنها واژه دقیق برای توصیف آن است.
تغییرات شیمیایی جو و بارانهای اسیدی
این فعال محیطزیست با اشاره به تغییرات شیمیایی ناشی از احتراق مواد منفجره در جو افزود: «ما اکنون با پدیده بارانهای اسیدی ناشی از احتراق مواد منفجره روبرو هستیم که آسیبهای جدی به پوشش گیاهی وارد میکند.»
این بارانهای اسیدی، با نفوذ به خاک و منابع آبی، زنجیرهای از تخریب را آغاز میکنند که در نهایت به نابودی محصولات کشاورزی و کاهش شدید تنوع زیستی منجر میشود.
انقراض گونهها؛ ضربه نهایی به تنوع زیستی
فاضلی در بخش دیگری از گفتگوی خود با ابراز نگرانی عمیق نسبت به آینده تنوع زیستی منطقه تصریح کرد: «اگر این فشارها در مناطقی با تنوع زیستی بالا تکرار شود، قطعاً شاهد انقراض برخی گونههای خاص گیاهی و جانوری خواهیم بود که دیگر قابل بازگشت نیستند.»
به گفته وی، بسیاری از گونههای اندمیک (بومی) که تنها در مناطق خاصی از ایران و همسایگان آن یافت میشوند، در معرض خطر جدی نابودی کامل قرار دارند.
آلودگی صوتی؛ قاتل خاموش حیوانات و پرندگان
یکی از نگرانکنندهترین بخشهای اظهارات این فعال محیطزیست به تأثیرات روانی و فیزیولوژیک آلودگی صوتی اختصاص داشت. وی در این باره گفت: «بیشترین عامل مرگومیر حیوانات و به ویژه پرندگان در شرایط جنگی، آلودگی صوتی ناشی از انفجارهاست. همانطور که صدای بلند موسیقی در یک جنگل میتواند زیست پرندگان را مختل کند، صدای انفجارهای مهیب باعث سکته و تلف شدن وسیع گونههای جانوری میشود.»
وی با تأسف افزود که در شرایط جنگی، به دلیل گستردگی مناطق درگیر، عملاً امکان انتقال ایمن این حیوانات وجود ندارد و آنها بیدفاعترین قربانیان این نبرد هستند.
هشدارهای بهداشتی؛ آلایندههایی فراتر از شاخصهای معمول
در همین رابطه، علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، با بیان اینکه ایستگاههای پایش کیفیت هوا آلایندههای معیار شامل ذرات معلق PM2.5، PM10، CO، O3، NO2 و SO2 را در سطح شهر اندازهگیری میکنند، اظهار کرد: بر اساس دادههای ثبتشده در این ایستگاهها، شاخص لحظهای کیفیت هوا در حال حاضر در سطح شهر حدود ۹۱ و در محدوده قابل قبول قرار دارد، اما آلایندههای ناشی از انفجارها در این دسته از آلایندههای معیار قرار نمیگیرند.
وی با اشاره به دود ناشی از اشتعال سوخت و ترکیبات نفتی افزود: این دود میتواند حاوی ترکیبات سمی باشد و به همین دلیل لازم است تمهیدات لازم برای خودمراقبتی و کاهش مواجهه افراد، به ویژه گروههای حساس، در نظر گرفته شود.
توصیههای ضروری برای شهروندان
معاون بهداشت وزارت بهداشت با تأکید بر لزوم رعایت نکات ایمنی توسط شهروندان، مهمترین اقدامات در این شرایط را به شرح زیر اعلام کرد:
· محدودیت تردد: خودداری از ترددهای غیرضروری در سطح شهر و ماندن در فضای بسته
· ایزولهسازی منازل: بستن کامل درب و پنجرهها برای جلوگیری از ورود هوا و آلایندهها به داخل ساختمان
· مدیریت تهویه: خاموش کردن تمامی سیستمهای مکنده که میتوانند موجب ایجاد فشار منفی و ورود آلایندهها به داخل ساختمان شوند
· کاهش فعالیت بدنی: کاهش فعالیتهای بدنی در فضای باز و بسته
· تغذیه مناسب: مصرف میوه و سبزیجات تازه برای تقویت سیستم ایمنی بدن
نقش دستگاههای تصفیه هوا
رئیسی در خصوص استفاده از دستگاههای تصفیه هوا گفت: در صورت استفاده از این دستگاهها، بهتر است دستگاه در حالت حداکثری قرار گیرد. فیلترهای هپا و کربن فعال میتوانند سد دفاعی مناسبی در برابر ذرات میکرونی و بوهای شیمیایی ایجاد کنند.
هشدار درباره بارانهای آلوده
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به احتمال بارندگی و تأثیر آن بر رسوب آلایندهها گفت: با توجه به شرایط جوی و شروع بارندگی، این ترکیبات میتوانند به سطح زمین و خاک منتقل شوند، بنابراین لازم است تا حد امکان از تماس با آنها اجتناب شود.
وی تأکید کرد: در صورت قرار داشتن در فضای باز هنگام بارندگی، بهتر است افراد زیر سقفهای بتنی پناه بگیرند و از پناه گرفتن زیر درختان خودداری کنند.
رئیسی با اشاره به خطرات تماس پوستی با بارانهای آلوده افزود: در صورت تماس باران با پوست، لازم است در اولین فرصت محل تماس با آب سرد شستوشو داده شود.
وی همچنین توصیه کرد: از مصرف آب چاههای روباز یا مخازن ذخیره آب باران در مناطق نزدیک به محل حادثه خودداری شود و حیوانات خانگی و احشام نیز به فضاهای کاملاً سرپوشیده منتقل شوند.
علائم هشداردهنده و اقدامات پس از بحران
معاون بهداشت وزارت بهداشت اظهار کرد: در صورت بروز علائمی مانند سوزش شدید مجاری تنفسی، سرفه خشک یا تاری دید شدید، لازم است افراد به مراکز درمانی مراجعه کرده یا با پزشک مشورت کنند.
وی در خصوص پاکسازی محیط پس از پایان بحران ادامه داد: پس از پایان بارندگی، سطوح خارجی ساختمانها و خودروها باید با فشار زیاد شستوشو داده شوند تا رسوبات خشک نشوند و در هنگام انجام این کار نیز استفاده از وسایل حفاظتی مانند دستکش، عینک و ماسک ضروری است.
رئیسی در پایان با تأکید بر اهمیت استفاده از ماسک مناسب گفت: استفاده از ماسکهای استاندارد مناسب است.
محمد رضازاده
