اقتصادآنلاین, امیرمحمد حسینی: سه روز پس از تمدید آتشبس، سرانجام هیاتی از ایران راهی اسلامآباد شد. اما این بار خبری از محمدباقر قالیباف، رییس مجلس نبود و عباس عراقچی، وزیر خارجه همراه با «هیاتی کوچک» به پاکستان رفت.
در سوی دیگر نیز، گفته شد که استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نمایندگان ویژه ترامپ از واشنگتن به پاکستان میروند. در حالی که به گفته سخنگوی کاخ سفید، جی دی ونس، معاون رییسجمهور از دور در جریان مذاکرات است و آماده برای سفری ناگهانی به پاکستان.
هرچند وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران هرگونه دیدار بین دو طرف را رد کرده، اما سخنگوی کاخ سفید گفته که هیات آمریکایی برای «مذاکره مستقیم» عازم پاکستان میشود. سفری که البته ترامپ در لحظات آخر و احتمالا پس از مطلعشدن از پیشنهاد جمهوری اسلامی ایران، آن را لغو کرد.
همزمان، تجهیزات نظامی آمریکا در خاورمیانه به سطحی بیسابقه رسیده است. برای اولین بار از سال ۱۳۸۱ تاکنون، سه ناو هواپیمابر جرج دبلیو بوش، جرالد فورد و آبراهام لینکلن به همراه بیش از ۲۰۰ جنگنده و ۱۵ هزار دریانورد نیرو دریایی در خاورمیانه حضور دارند.
کاهش وزن سیاسی هیاتهای ایران و آمریکا
اینکه قالیباف و ونس به عنوان دو مقام ارشد به پاکستان نرفتند، میتواند نشانگر ابهامهای زیاد درباره احتمال رسیدن به توافق باشد. حتی برخی رسانههای خارجی از جمله شبکه ۱۲ اسرائیل مدعی شدند که قالیباف از هیات مذاکرهکننده کنارهگیری کرده است. اما این ادعا از سوی چهرههای نزدیک به رییس مجلس تکذیب شد.
حالا در غیاب قالیباف و ونس، ابتدا هیات ایران دیدارهایی با مقامات پاکستانی داشت. دیدارهایی که قرار بود نمایندگان آمریکا نیز داشته باشند.
عراقچی به محض ورود، با عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان و پرنفوذترین مقام فعلی دیدار کرده است. بهنظر میرسد او پاسخ و پیشنهادات ایران برای توافق را به مقامات پاکستان به عنوان میانجی ارائه میدهد. پاکستان نیز این پیشنهادات را به طرف آمریکایی منتقل میکند و به گفته یک مقام پاکستانی به «ایبیسی» در صورتی که مواضع دو طرف به یکدیگر نزدیک باشد، دیدار مستقیم روز یکشنبه برگزار خواهد شد.
ترامپ در پیام خود برای تمدید آتشبس گفته بود که این تصمیم را به دلیل درخواست مقامات پاکستان برای رسیدن ایران به یک پیشنهاد «واحد و منسجم» اتخاذ کرده. پیشنهادی که عراقچی روز جمعه به اسلامآباد برده است.
اما ترامپ پس از اطلاع از پیشنهاد ایران، بار دیگر ادعاهایش درباره وجود اختلافات را تکرار کرد.
اختلاف عمیق در مواضع ایران و آمریکا
تمدید آتشبس و سفر مذاکرهکنندگان ایران و آمریکا به پاکستان نشاندهنده تمایل دو طرف برای توافق است. حتی مذاکره روی متون پیشنهادی، باعث شده تا برخی توافق را نزدیک بدانند. یعنی این امکان وجود دارد که جمهوری اسلامی ایران و آمریکا بر سر اختلافات اساسی از جمله برنامه هستهای به نقطه مشترکی رسیده باشند. آمریکا خواستار تعلیق بلندمدت غنیسازی و تحویل حدود ۴۶۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد شده بود. اما تااینجا، مقامات جمهوری اسلامی ایران تاکید کردند که حاضر به توقف غنیسازی و تحویل اورانیومها نیستند. اما همواره این احتمال نیز وجود دارد که مواضع در اتاق مذاکره با مواضع اعلامی تفاوت داشته باشد.
اما اگر مواضع اعلامشده مقامات جمهوری اسلامی ایران درباره برنامه هستهای در مذاکرات نیز تکرار شود، دیپلماسی بار دیگر شکست خواهد خورد.
به ویژه آنکه، درباره تنگه هرمز و توقف حملات به حزبالله لبنان نیز میان ایران و آمریکا اختلافنظرهایی وجود داشته که تاکنون خبری از حل آنها منتشر نشده است.
جمهوری اسلامی ایران توقف حملات به گروههای همپیمان در منطقه را به عنوان یکی از شروط پایان جنگ ذکر کرده است. اما باوجود آتشبس بین اسرائیل و لبنان، تبادل آتش همچنان ادامه دارد و دو طرف یکدیگر را به نقض آن متهم میکنند.
آرایش نظامی آمریکا در خاورمیانه
انتقال تجهیزات مختلف، از جنگندههای اف-۱۸ گرفته تا ناو هواپیمابر بوش به منطقه، نشان میدهد که آمریکا و اسرائیل آمادگی نظامی خود برای از سرگیری جنگ را حفظ کردهاند. فیلمی که از فرودگاه «بن گوریون» اسرائیل منتشر شده، تجمع هواپیماهای سوخترسان آمریکایی را نشان میدهد. حضور سه ناو آمریکایی در منطقه نیز از سال ۱۳۸۱ تاکنون بیسابقه بوده و همگی بیانگر احتمال شروع دوباره جنگ است.
فرماندهان نیروهای مسلح در ایران نیز از آمادگی و «کارتهای جدید» در صورت شروع جنگ خبر میدهند.
بنابراین، باتوجه به آرایش نظامی آمریکا، احتمال از سرگیری جنگ در صورت شکست مذاکرات بسیار بالا است.
چه خواهد شد؟
به نظر میرسد در هفته پیشرو نتیجه مذاکرات ایران و آمریکا تاحدودی روشن شود. مذاکرات این بار هم زیر سایه جنگ و البته همزمان با محاصره دریایی ایران انجام میشود. البته تفاوت اینجاست که این بار، ایران کنترل تنگه هرمز را در اختیار گرفته که میتواند به عنوان اهرمی در مذاکرات استفاده شود. با این همه مشخص نیست که با میانجیگری پاکستان پیشرفتی بین ایران و آمریکا به دست میآید یا مذاکرات مثل، هشت دور قبل از شروع جنگ، در بنبست باقی میماند.