صالح اسکندری، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل سیاسی در گفتگو با خبرنگار مهر، در تحلیل وضعیت کنونی تنگه هرمز با اشاره به تحولات اخیر منطقه اظهار داشت که برای درک صحیح این موضوع باید فراتر از نگاه صرفاً حقوقی به آن نگریست.
وی تأکید کرد: آنچه امروز شاهد هستیم، نه یک «رژیم عبور و مرور» ساده، بلکه شکلگیری یک «حکمرانی جدید» است که ابعاد پیچیده سیاسی، اقتصادی و امنیتی دارد و جمهوری اسلامی ایران را از یک بازیگر منفعل به یک قدرت تعیینکننده و حتی «تحریمکننده» در معادلات جهانی تبدیل کرده است.
اسکندری سپس به سه محور اصلی بر اساس آخرین دادههای علمی و اظهارات مقامات بینالمللی اشاره کرد.
اول: فروپاشی پارادایم حقوقی قدیم و ظهور «حکمرانی میدانی»
این کارشناس مسائل سیاسی گفت: «بسیاری از تحلیلها مدیریت ایران بر تنگه هرمز را صرفاً به «اخذ عوارض» یا چالش کنوانسیون حقوق دریاها (UNCLOS) تقلیل میدهند، اما ایران در حال عبور از این چارچوبهای فرسوده است.
به گفته وی، در پژوهشی از دانشگاه کمبریج، الگویی جایگزین مبتنی بر «عبور امن» و مشابه کنوانسیون مونترو برای تنگه داردانل پیشنهاد شده که در آن تأمین امنیت توسط ایران و عمان در قبال دریافت عوارض انجام میشود. همچنین ایران و عمان در حال تدوین «پروتکل نظارت دوحه» هستند که طی آن دو کشور مستقر در دو سوی تنگه، کنترل کامل اداری و امنیتی بر ترددها را به دست میگیرند که به معنای پایان «حق عبور خودکار» برای قدرتهای فرامنطقهای است.
دوم: دستاوردهای عینی حکمرانی ایران؛ از معادله غرامت تا خنثیسازی تحریمها
اسکندری با اشاره به تجربه پس از جنگ رمضان، گفت: این حکمرانی به ابزاری قدرتمند برای تأمین منافع ملی تبدیل شده است. وی در این زمینه به سه دستاورد اشاره کرد:
۱. اخذ غرامت اقتصادی از همسایگان میزبان پایگاههای آمریکایی: بسته شدن تنگه هرمز صادرات نفت کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس (حدود ۱۰.۱ میلیون بشکه در روز) و الانجی قطر (حدود ۱۰ میلیارد مترمکعب ماهانه) را متوقف کرده که این را «بهای میزبانی از دشمن» خواند.
۲. خنثیسازی تحریمها: در حالی که نفت کشورهای عربی زمینگیر شده، صادرات نفت ایران به ۱.۷ میلیون بشکه در روز (فروردین ۱۴۰۵) رسیده و قیمت نفت سنگین ایران از برنت جهانی پیشی گرفته است.
۳. بازخوانی پرونده اموال بلوکه شده: بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار داراییهای ایران در کشورهای مختلف بلوکه شده که این حکمرانی اهرمی برای مطالبه آنها بدون نیاز به دادگاههای بینالمللی فراهم میکند.
سوم: آمریکا در بنبست؛ از راهزنی دریایی به سوی مذاکره از موضع ضعف
اسکندری در پاسخ به سؤالی درباره ماهیت مواجهه با آمریکا گفت: رفتارهای اخیر واشنگتن، از جمله تلاش برای محاصره دریایی و از کار انداختن دو نفتکش ایرانی در دریای عمان (M/T Sea Star III و M/T Sevda)، اقدامی از روی درماندگی است.
وی افزود: تحلیلگران دانشگاه کمبریج هزینه تغییر رژیم در ایران را فراتر از ۳ تا ۵ تریلیون دلار (برابر کل هزینه جنگهای عراق و افغانستان) تخمین زده و به دلیل مقاومت مردم ایران، آن را غیرعملی میدانند.
اسکندری در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به فرمایشی از رهبر معظم انقلاب حضرت آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای تصریح کرد: آمریکای شکستخورده نه توان بازگشایی نظامی تنگه را دارد، نه اهرمی برای تحمیل اراده خود. غربیها اذعان کردهاند که تنگه هرمز بمب اتمی ایران است.
این فعال سیاسی تأکید کرد: حکمرانی جمهوری اسلامی بر تنگه هرمز را نباید به اخذ عوارض تقلیل داد؛ این یک بازطراحی ژئوپلیتیک منطقه و یک دستاورد ملی است. تیم مذاکرهکننده باید بداند که اهرم فشار ایران در خارج از اتاق مذاکره، در سلطه بر این آبراهه استراتژیک نهفته است. نیازی به التماس برای رفع تحریم نیست؛ ما در موقعیت تحریمکننده جهان قرار داریم.