محمدعلی مشایخیپور، استادیار دانشگاه جامع امام حسین (ع)، در تحلیلی پیرامون انتخاب شعار سال ۱۴۰۵ با عنوان «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی» در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیتالله سید مجتبی خامنهای، در تداوم رویه مبارک پایهگذاری شده توسط قائد شهید حضرت امام خامنهای ، سال ۱۴۰۵ را با عنوان «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی» نامگذاری کردند.
مشایخیپور با اشاره به اینکه در این شعار نکات ظریف و دقیقی وجود دارد، بیان کرد: مدار و محور اصلی در این عنوان اقتصاد مقاومتی است که در ظل وحدت ملی و امنیت ملی وجود و قوام مییابد. به دیگر سخن، دو لفظ اصلی و محوری در شعار، یعنی وحدت ملی و امنیت ملی، در پی تحقق لفظ سوم یعنی اقتصاد مقاومتی هستند و بستر تحقق آن را فراهم میکنند.
وی افزود: در این عنوان، اقتصاد مقاومتی بهگونهای عمیق و بنیادین با وحدت ملی و امنیت ملی پیوند خورده است، بهگونهای که تا زمانی که گسترهی آن در بستر ملی گسترش نیابد، تحقق کامل اقتصاد مقاومتی امکانپذیر نخواهد بود. به بیان دیگر، رهبر معظم انقلاب در شعار سال، تحقق اقتصاد مقاومتی را در چارچوب وحدت و امنیت ملی مطالبه کردهاند و از سیاستگذاران، مجریان و آحاد مردم خواستهاند تا این مفهوم را در پیوند با وحدت و امنیت دنبال کنند؛ چرا که وحدت و امنیت، پیششرطهای اساسی تحقق اقتصاد مقاومتی بهشمار میآیند.
این استادیار دانشگاه، انتخاب این عنوان را هوشمندانه توصیف کرد و گفت: فهم ژرف آن در گرو درک درست شرایط و وضعیتی است که در آن قرار داریم. در هنگامه جنگ و تداوم آن، که انتظار میرود همه تمرکزها معطوف به مسائل میدانی و امنیتی باشد، طرح سخن از «اقتصاد» آن هم از نوع «مقاومتی» چه معنا و مفهومی میتواند داشته باشد؟ پاسخ این پرسش را باید در حزم، دوراندیشی و افق بلند رهبر معظم انقلاب جستوجو کرد.
مشایخیپور ادامه داد: بیتردید در شرایط جنگی، امنیتْ عنصری اساسی و انکارناپذیر است، اما معظمله آگاهانه تمرکز را بر «اقتصاد» قرار دادهاند تا در ورای تحقق امنیت و در بستر آن، زمینه مقاومسازی و شکوفایی اقتصاد را نیز فراهم سازند. به بیان دیگر، در دوران جنگ، برقراری امنیت یک ضرورت بدیهی است؛ اما ایشان با وجود توجه دقیق و حساس به مقوله جنگ، محور توجه راهبردی خود را اقتصاد قرار دادهاند تا با یک تیر، دستکم دو نشان را هدف گیرند؛ هم از فضای جنگ و ضرورتهای آن برای تحکیم و تعمیق امنیت بهره بگیرند و هم آن امنیت را در خدمت هدفی والاتر و پایدارتر، یعنی امنیت و استحکام اقتصادی، قرار دهند.
وی در تشریح مقصود از این رویکرد، توضیح داد: مقصود آن است که اقتصاد کشور با زدودن ضعفها و کاستیها، در برابر تکانهها، فشارها و تحریمها مقاوم، پایدار و استوار گردد. جنگ و تهدید، معظمله را از توجه به سایر حوزهها، مشکلات و چالشهای کشور بازنداشته است؛ بلکه در نگاهی ترکیبی و کلنگر به مسائل، کوشیدهاند از هر فرصت موجود، بیشترین و بهترین بهره را در جهت پیشرفت ملی به دست آورند. ایشان نیک میدانند که در دل بسیاری از تهدیدها، فرصتهایی نهفته است که در شرایط عادی ظهور نمییابد و تنها در تلاطم بحرانها مجال بروز پیدا میکند.
مشایخیپور همچنین به ظرایف واژگان «وحدت ملی» و «امنیت ملی» اشاره کرد و گفت: تکرار واژه «ملی» در هر دو ترکیب، هم بر اهمیت وحدت در سطح ملی دلالت دارد و هم بر برجستگی امنیت در همان سطح تأکید میکند. به بیان دیگر، این تکرارِ آگاهانهی «ملی»، ضرورتِ توجه همزمان به «وحدتی فراگیر در سطح ملت» و «امنیتی فراگیر در سطح ملت» را پررنگتر و روشنتر میسازد؛ بهگونهای که اگر واژه «ملی» تنها یکبار در پایانِ عبارت میآمد و هر دو مفهوم وحدت و امنیت را به صورت مشترک توصیف میکرد، وزن و برجستگی هر یک از آن دو، یعنی هم وحدت و هم امنیت، بهروشنی و وضوح کنونی نمودار نمیشد. از اینرو، در همین سطحِ گزینش واژگان نیز، این تکرار نشاندهندهی ارزش، اهمیت و دوراندیشی در طراحی و طرح این عنوان است.
وی افزود: در این میان، «وحدت» نیز بر «امنیت» تقدّم یافته است؛ این تقدّم، افزون بر آنکه میتواند نشاندهندهی ارزش والاتر وحدت باشد، حاکی از آن است که وحدتْ زیرساخت و بستر شکلگیری امنیت نیز به شمار میآید. دربارهی وحدت، جایگاه آن و آثار شگرف و بیبدیلش، در آیات و روایات و همچنین در منظومه فکری علمای انقلابی بسیار سخن رفته است؛ با این همه، نکتهی اصلی در اینجا آن است که ضلع محوری و اساسی وحدت، «مردم» هستند و همین مردماند که در اقتصاد مقاومتی و نیز در تحقق امنیت، بیشترین و مؤثرترین سهم و نقش را ایفا میکنند. امروزه شاهد خیزش و بعثت دوبارهی مردم در صحنهی اجتماع و حضورشان در خیابانها و مشارکت فعال و گستردهی آنان در پویشهای مختلف، از جمله پویش «جانفدا» هستیم. از سوی دیگر، از آغاز جنگ رمضان تاکنون، حضور هر شب این مردم عزیز در سطح شهرها و خیابانها مشهود است؛ حضوری که تداوم آن، همراه با همدلی و همافزایی میان خود مردم و نیز میان مردم و مسئولان، از ضروریات فضای کنونی کشور نیز به شمار میرود.
وی افزود: به نظر میرسد رهبر جوان و تیزهوش، با دقت و حساسیت کامل به این واقعیت توجه داشته و از رهگذر نامگذاری و شعار سال، در پی آن است که این حضور همدلانه و گستردهی مردمی در صحنه حفظ و تعمیق شود و در عین حال جهت و سامان یابد تا در خدمت اقتصاد کشور و رفع معضلات ریشهدار اقتصادی قرار گیرد؛ معضلاتی که سالیان طولانی است کشور با آن دستوپنجه نرم میکند.
این استاد دانشگاه در ادامه خاطرنشان کرد: امنیت برای کشور در سطح ملی نیز حیاتی است و تا امنیت برقرار نشود، انتظار تولید، معامله و مبادله بسیار دشوار و پرهزینه خواهد بود. از این رو، تأمین امنیت برای تحقق اقتصاد مقاومتی یک مؤلفه ضروری و راهبردی است. تأکید بر امنیت در پایان شعار، ناظر بر مدیریت فضای جنگیِ موجود نیز هست؛ به بیان دیگر، جنگ تحمیلی سوم امنیت ملی را آسیبپذیر کرده و اقتصاد، سیاست، فرهنگ و… را درگیر ساخته است و در این چارچوب معضلات و خساراتی را به دنبال داشته است.
وی تصریح کرد: طبیعی است که برای رفع این مشکلات، جنگ باید مدیریت شود و بر دشمن چیره گردید تا امنیت در سطوح مختلف فراهم شود و زمینه برای رشد و تعالی در عرصههای گوناگون اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و… مهیا شود. رهبری دوراندیش با نگاهی دقیق و آیندهنگر، امنیت ملی را برگزیدهاند تا ضمن مقابله با دشمن و دفع خطرها و تهدیدهای امنیتزدا، زمینه تحقق پیشرفت در همه عرصهها را با اولویت عرصه اقتصادی و در بستر اقتصاد مقاومتی فراهم آورند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: نکته پایانی این بخش، تعامل همافزای مقاومت با مقابله با دشمن و برقراری امنیت ملی است؛ تعاملی که قلمرو و عرصه مقاومت و ایستادگی در برابر دشمن را به عرصههای اقتصادی میکشاند و باید گسترش یابد. زیرا دشمن در سالهای اخیر جنگ اقتصادی خود را تشدید کرده و میکوشد با تحریمهای اقتصادیِ به گمان خود فلجکننده، تاب و توان مقابله و ایستادگی را از ملت سلحشور و مقاوم ایران بگیرد و آنان را به تسلیم، تبعیت و کرنش وادار کند.
مشایخیپور در ادامه با اشاره به اقتصاد مقاومتی اظهار داشت: در مجال پایانی، اقتصاد مقاومتی را به اجمال بررسی میکنیم تا اهمیت محوریت اقتصاد مقاومتی و ارتباط سه ضلع محوری در شعار سال، روشنتر و دقیقتر تبیین شود. اقتصاد مقاومتی، نسخه اقتصادی قائد شهید حضرت آیتالله امام خامنهای (قدسالله نفسه الزکیه) برای برونرفت از تحریمهای اقتصادی، بیاثرسازی آنها و تحقق رشد و شکوفایی اقتصاد ایران اسلامی است.
وی افزود: اقتصاد و مقاومت، دو واژهای هستند که در کنار یکدیگر مفهومی به نام اقتصاد مقاومتی را شکل دادهاند. «مقاومت» مصدری است از ریشه «قوم» که به معانی قوام، استقامت، قیام، دوام و مانند آن به کار رفته است. ورود مفهوم مقاومت به عرصه اقتصاد بدین معناست که در حوزه اقتصادی حملهای صورت گرفته باشد؛ زیرا مقاومت و ایستادگی ذاتاً در برابر هجوم، فشار و تهدید معنا پیدا میکند. بر این اساس، هنگامی که اقتصاد همنشین مقاومت میشود و ترکیب «اقتصاد مقاومتی» پدید میآید، تداعیگر وجود حمله و هجمه در عرصه اقتصادی است و به فعالان این حوزه هشدار میدهد که لازم است آرایش جنگی در عرصه اقتصادی به خود بگیرند.
وی تأکید کرد: اقتصاد مقاومتی مدلی است برای برونرفت از هجمه و فشار مضاعف اقتصادی دشمنان، که در سالهای اخیر بر مردم ایران تحمیل کردهاند. این مدل، با بهرهگیری از تعالیم ناب اسلامی، اقتصادی تکاملی، پویا و تعالیبخش را نوید میدهد. چنین الگویی میتواند تحریمهای دشمنان را بیاثر ساخته، گرهها را از دستوپای اقتصاد ایران بگشاید و اقتصاد ایران اسلامی را به اقتصادی قوی، خودکفا و در تراز تمدن اسلامی تبدیل کند.
این استاد دانشگاه ادامه داد: اهمیت اقتصاد مقاومتی از آنجا ناشی میشود که هجمهی دشمنان انقلاب اسلامی برای متوقف کردن روند پیشرفت انقلاب در سالهای اخیر بیش از هر زمان دیگری بر عرصهی اقتصاد متمرکز شده و تحریمهای اقتصادی کمسابقهای را علیه ملت ایران تدارک دیدهاند تا اولاً روند پیشرفت کشور را متوقف کنند و ثانیاً از طریق دشوار ساختن زندگی بر مردم، اعتماد و دلبستگی ایشان را به نظام کاهش دهند و نظام جمهوری اسلامی را از درون به سمت تضعیف و نهایتاً فروپاشی ببرند.
وی خاطرنشان کرد: اقتصاد مقاومتی، هم بهمعنای سنگرسازی دفاعی در مقابل دشمن است؛ یعنی سیاستهای اقتصاد مقاومتی هم جنبهی پدافندی دارد و هم جنبهی آفندی، و محور آن نیز تولید است. اقتصاد مقاومتی یک کلّ فراگیر است که از عرصهی علمی تا عرصهی فعالیتهای فنّی، تا عرصهی خدمات، تا عرصهی بازرگانی و صادرات و واردات، تا عرصهی آموزش در دانشگاهها و دبیرستانها، همه را شامل میشود.
وی ادامه داد: اقتصاد مقاومتی درونزا و برونگرا است؛ یعنی از دل ظرفیتهای خود کشور ما و خود مردم ما میجوشد و در عین حال، با اقتصادهای جهانی تعامل دارد و با اقتصادهای کشورهای دیگر با قدرت مواجه میشود.
مشایخیپور افزود: مردمی بودن، ویژگی دیگر اقتصاد مقاومتی است. اقتصاد مقاومتی دولتی نیست، بلکه اقتصادی مردمی است و با ارادهی مردم، سرمایهی مردم و حضور مردم تحقق پیدا میکند. ستون فقرات اقتصاد مقاومتی، تقویت تولید داخلی است. اگر این امر تحقق پیدا کند و همتها متوجه این مسئله شود، مسائل بهتدریج حل خواهد شد، کار ارزش پیدا میکند، کارگر ارزش پیدا میکند، اشتغال عمومی میشود و بیکاری که یک معضل در جامعه است، بهتدریج کم میشود و از بین میرود.
وی تصریح کرد: اقتصاد مقاومتی عدالتمحور است؛ یعنی تنها به شاخصهای اقتصاد سرمایهداری ـ مانند رشد ملی و تولید ناخالص ملی ـ اکتفا نمیکند. عدالت در این بیان و در این برنامه به معنای تقسیم فقر نیست، بلکه به معنای تولید ثروت و افزایش ثروت ملی است.
این استاد دانشگاه در ادامه گفت: اینها از جمله خصوصیات و ویژگیهای اقتصاد مقاومتی است که پیشتر توسط قائد شهید بیان شده بود. خلف صالح ایشان نیز با درسآموزی از پدر و آگاهی دقیق از شرایط و اقتضائات کشور و نیز در شرایط خاصی که در حال حاضر در آن قرار داریم، امسال را سال اقتصاد مقاومتی نامگذاری کردند و آن را به وحدت ملی و امنیت ملی پیوند دادند تا ضمن آنکه مسائل حال کشور را مدیریت کرده باشند، این مدیریت را نیز در راستای معضل دیرین کشور در عرصه اقتصادی و حل مشکلات دیرین اقتصادی قرار داده باشند و بدین ترتیب از شرایط حادثه، بیشترین و بهترین بهره را در جهت پیشرفت کشور و رفع معضلات اقتصادی ببرند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: سخن آخر، توجه همگان از مسئولان و مردم برای تحقق عینی و عملی این شعار است. بیتردید بدون حضور و همکاری و همت مردم و مسئولان در میدان، امکان تحقق این شعار وجود ندارد. بر این اساس، برای تحقق اقتصاد مقاومتی مسئولان باید از تولید ملی حمایت کنند، صاحبان سرمایه و نیروی کار که تولیدگر هستند باید به تولید ملی اهمیت بدهند، صاحبان سرمایه در کشور فعالیت تولیدی را بر فعالیتهای دیگر ترجیح دهند و مردم در همه سطوح تولید ملی را ترویج کنند.
مشایخیپور تأکید کرد: حال که شاهد همدلی و حضور فعالانه و مستمر مردم در میادین شهر هستیم، باید از این فرصت حضور، بیشترین و بهترین بهره را برای بهکارگیری ظرفیتهای مردمی در تحقق اقتصاد مقاومتی فراهم سازیم. بیتردید نقش و سهم مردم در تحقق اقتصاد مقاومتی از هر کسی و هر چیزی بالاتر است.
وی در پایان اظهار داشت: از خداوند متعال استدعا دارم این ملتی که پرچم الله را برافراشته و فداکارانه و مجاهدانه در مقابل دشمنان دین و این مرزبوم قد علم کرده است، توفیق دهد در این عرصه نیز کامیاب شود و کام آنان را با رفع مشکلات اقتصادی شیرین نماید و اقتصاد ایشان را مقاوم و پیشرفته گرداند.