کرمان؛ همزاد خورشید، روایتی فاخر از تمدنی کهن

به گزارش خبرگزاری تسنیم از کرمان، کرمان، با تصویب شورای فرهنگ عمومی کشور، هفدهم دی‌ماه به نام «روز کرمان» در تقویم رسمی کشور ثبت شد؛ روزی برای بازخوانی هویت سرزمینی که از ژرفای تاریخ تا بلندای امروز، همواره پرچم فرهنگ، تمدن و ایثار را برافراشته نگاه داشته است. کرمان؛ نامی است به قدمت تاریخ؛ دیاری که گویی از «صبح ازل جرعه‌ای از دست آفتاب گرفته» و با خورشید همزاد شده است. سرزمینی پهناور در قلب فلات ایران که هر گوشه‌اش، نشانی از آغاز، زایش و تداوم تمدن دارد. از دشت‌های کهن و کوه‌های استوارش، تا شهرهایی که قرن‌هاست بر مدار فرهنگ و خرد می‌چرخند، کرمان نه فقط یک جغرافیا، که یک مفهوم تمدنی است.

کرمان در حافظه تاریخ ایران، همواره جایگاهی ممتاز داشته است؛ سرزمینی که صنایع دستی‌اش چون قالی و شال، زبان گویای هنر ایرانی بوده و خاکش، گنجینه‌ای از نخستین دست‌آفریده‌های بشر را در خود جای داده است. از تل ابلیس بردسیر تا تمدن شگفت‌انگیز جیرفت، از درفش شهداد تا نخستین نشانه‌های تجارت در هزاره‌های پیش از میلاد، کرمان همواره پیش‌قراول تاریخ بوده است.

اما کرمان، فقط گذشته‌ای پرشکوه نیست؛ این دیار در روزگار معاصر نیز، قامت استواری در برابر سختی‌ها و تهاجمات برافراشته و فرزندان غیورش با نثار جان، عزت نه فقط ایران که جهان اسلام را پاس داشته‌اند؛ بزرگمردانی چون شهید سپهبد حاج قاسم سلیمانی که پیوند تاریخ و حماسه، فرهنگ و ایثار، کرمان را به نمادی ماندگار از ایرانی بودن بدل کرده است.

با تصویب شورای فرهنگ عمومی کشور، هفدهم دی‌ماه به نام «روز کرمان» در تقویم رسمی کشور ثبت شد؛ به همین مناسبت، پای سخنان استاد سیدمحمدعلی گلاب‌زاده، بنیان‌گذار مرکز کرمان‌شناسی نشستیم؛ مردی که روایت کرمان را نه فقط در کتاب‌ها، که در جانِ واژه‌ها و شعر و تاریخ جاری کرده است.

وقتی کرمان در قالب شعر متجلی می‌شود

استاد سید محمدعلی گلاب‌زاده، بنیان‌گذار مرکز کرمان‌شناسی، سخنان خود را به زیبایی با شعری که خود سروده است آغاز می‌کند؛ شعری که تعریفی منظوم از کرمان است:

«شهر شوریدگان صاحبدل

گلشن سروهای عرفان است

ناز آن طبع عارفانه که گفت

دل عالم، دیار کرمان است

جاودان ماند آن که صبح ازل

جرعه از دست آفتاب گرفت

نام کرمان چو زیب شعرم شد

عطر جان‌پرور «گلاب» گرفت»

وی با تأکید بر همین بیت‌ها می‌گوید: «کرمان واقعاً صبح ازل جرعه آفتاب گرفته و همزاد خورشید است».

کرمان؛ تاریخی به وسعت آغاز بشر

گلاب‌زاده با اشاره به عمق تاریخی این سرزمین تصریح می‌کند: تاریخ کرمان، بنابر متون کهن، به «کرمان بن هیتال بن ارفخشد بن نوح» بازمی‌گردد و همین پیشینه، گواهی روشن بر قدمت و ریشه‌داری این دیار است.

وی در ادامه به نقل از ژان اوبن، شرق‌شناس برجسته فرانسوی، می‌گوید: «هر کس تاریخ کرمان را به درستی بخواند، گویی تاریخ همه جهان را خوانده است.»

به باور او، ویژگی ممتاز کرمان آن است که کمیت تاریخی آن، همواره با کیفیت فرهنگی و علمی همراه بوده است.

دانشگاه قبه‌سبز؛ جلوه‌ای از پیشتازی علمی کرمان

این پژوهشگر برجسته با اشاره به وجود دانشگاه «قبه‌سبز» در حدود 700 سال پیش  در کرمان می‌افزاید: «قبه‌سبز، نخستین دانشگاه جنوب‌شرق ایران بوده است؛ دانشگاهی که اساتید بزرگی چون شیخ محمود شبستری، مجد خوافی و سدیدالدین زوزنی در آن به تدریس می‌پرداختند.»

به گفته گلاب‌زاده، کرمان در قرون میانی، یکی از مراکز مهم تولید علم و اندیشه در جهان اسلام به‌شمار می‌رفته است.

مفاخر علمی؛ از پزشکی تا ریاضیات

گلاب‌زاده با اشاره به چهره‌های درخشان علمی کرمان می‌گوید: نفیس بن عوض نفیس کرمانی، ملقب به حکیم برهان‌الدین، از بزرگ‌ترین پزشکان قرن نهم هجری بود که بیش از 500 پزشک را تربیت کرد و حتی در سمرقند، بنیان‌گذار نظام بهداشتی و درمانی شد.

وی همچنین از ابوعبدالله محمد بن عیسی ماهانی، ریاضی‌دان برجسته قرن سوم هجری، یاد می‌کند که برای نخستین‌بار معادلات سه‌مجهولی را مطرح کرد؛ دستاوردی بزرگ در تاریخ علم.

خاستگاه تمدن؛ از ذوب مس تا درفش شهداد

بنیان‌گذار مرکز کرمان‌شناسی با استناد به پژوهش‌های باستان‌شناسی تأکید می‌کند: «نخستین ملت روی زمین که به صنعت ذوب مس دست یافت، مردمان این سرزمین بودند.»

وی به کاوش‌های پروفسور ژوزف کالدوِل در تل ابلیس بردسیر اشاره می‌کند که بقایای کوره‌های ذوب مس شش‌هزار ساله را آشکار ساخته است.

گلاب‌زاده همچنین درفش شهداد را نمادی بی‌بدیل می‌داند و می‌گوید: «درفش شهداد، با قدمتی متعلق به هزاره سوم پیش از میلاد، به‌عنوان قدیمی‌ترین پرچم جهان شناخته می‌شود.»

کرمان، فراتر از احساس؛ مبتنی بر پژوهش و سند

وی با تأکید بر اینکه این سخنان برخاسته از احساسات یا تعصب نیست، تصریح می‌کند: «هر آنچه درباره کرمان گفته می‌شود، مبتنی بر اسناد، تحقیقات علمی و پژوهش‌های معتبر جهانی است؛ از تجارت در هزاره نهم پیش از میلاد تا تمدن جیرفت که امروز در جهان مطرح است.»

کرمان و شهدا؛ تداوم حماسه در روزگار معاصر

در بخش پایانی سخنانش، استاد گلاب‌زاده با لحنی عاطفی و حماسی به شهدا اشاره می‌کند و می‌گوید: «در دهه‌های گذشته، شهدای کرمان با گل زخم‌های اندام‌شان، باغ بزرگ اسلحه رویاندند و دشمن را از پا درآوردند.»

وی تأکید می‌کند که روح حماسه، ایثار و مقاومت امروز نیز در میان مردم کرمان زنده است و این دیار، همچنان در مسیر عزت و سرافرازی گام برمی‌دارد.

گلاب‌زاده سخنان خود را چنین جمع‌بندی می‌کند: «ما کرمان را دوست داریم، چون جزئی از خاک همیشه سرافراز ایران است؛ و ایران را دوست داریم، چون کرمان در آن هست.»

17 دی‌ماه، روز کرمان، فرصتی است برای بازشناسی این حقیقت بزرگ؛ اینکه کرمان، نه فقط یک استان، که فصلی درخشان از کتاب هویت ایران‌زمین است؛ فصلی که از سپیده‌دم تمدن آغاز شده و تا امروز، با فرهنگ، علم و خون شهدا تداوم یافته است.

انتهای پیام/511/