توافق ایران و آمریکا؛ خیلی دور خیلی نزدیک

اقتصادآنلاین، امیرمحمد حسینی: از ترک اسلام‌آباد بدون توافق تا «پیشرفت چشم‌گیر» در مذاکرات ایران و آمریکا، کمتر از یک هفته زمان لازم بود. در حالی که آتش‌بس روز چهارشنبه هفته جاری به پایان می‌رسد.

حالا در روز‌هایی که مقامات جمهوری اسلامی ایران اظهارنظر مشخصی درباره مذاکرات با آمریکا نمی‌کنند، رییس‌جمهور آمریکا مدعی است که ایران «تقریبا همه چیز» را پذیرفته است.

گویا تبادل پیام‌ها، از روز شنبه به شکل مداوم برقرار بوده و دو طرف بر سر پیشنهادات در حال مذاکره با واسطه دولت پاکستان بوده‌اند.

لیندسی گراهام، سناتور جمهوری‌خواه نزدیک به رییس‌جمهور آمریکا، حتی ادعا کرده که ترامپ شخصا با مقامات جمهوری اسلامی ایران صحبت کرده است.

این ادعا‌ها در حالی از واشنگتن به گوش می‌رسد که در ایران، مقامات ترجیح دادند برای ساعات زیادی در این زمینه سکوت کنند. سرانجام، محمدباقر قالیباف ادعاهای ترامپ را رد و آن را جنگ روانی خواند.

اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت خارجه نیز، در اظهاراتی بسیار مبهم و تغییرپذیر برخی ادعاهای ترامپ را رد کرد.

آتش‌بس در لبنان؛ مقدمه توافق

آتش‌بس در لبنان را باید مقدمه توافق میان ایران و آمریکا دانست. این موضوع در دور نخست گفت‌و‌گو‌ها منشأ اختلاف بود و باوجود پیش‌شرط ایران مبنی بر توقف حملات به حزب‌الله لبنان، حملات اسرائیل تا روز پنج‌شنبه ادامه داشت.

سرانجام دیداری میان سران اسرائیل و لبنان پس از حدود ۴۰ سال برگزار شد که نتیجه آن آتش‌بسی ۱۰ روزه بوده است.

برخی منابع نزدیک‌تر به ایران می‌گویند که این آتش‌بس نتیجه فشار آمریکا به اسرائیل به دلیل خواسته ایران بوده و برخی دیگر آن را نتیجه توافق اسرائیل با دولت لبنان می‌دانند. اسرائیلی خواستار خلع سلاح حزب‌الله شده‌اند و گفته‌اند از مناطقی که در جنوب لبنان اشغال کرده‌اند، عقب‌نشینی نخواهند کرد. ترامپ نیز مدعی است که موضوع لبنان از توافق با ایران جدا است اما در آنجا نیز صبح برقرار خواهد شد.

واقعیت هرچه باشد، حالا آتش‌بس در لبنان نیز برقرار شده تا یکی دیگر از اختلافات ایران و آمریکا برای رسیدن به توافق، به طور موقت حل شود.

توافق درباره برنامه هسته‌ای؟

ادعای رییس‌جمهور آمریکا درباره پذیرش شرایط این کشور در مذاکره، به معنی بازشدن گره اصلی توافق است.

اگر این ادعا صحت داشته باشد، جمهوری اسلامی ایران تعلیق ۲۰ ساله غنی‌سازی اورانیوم را پذیرفته و با خروج ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد موافقت کرده است.

البته این موافقت براساس گزارش‌ها شامل تحویل بخشی از اورانیوم به خارج از کشور و رقیق‌سازی بخش دیگر در داخل است.

حتی رسانه آکسیوس گزارش داده که قرار است در ازای این اقدام آمریکا ۲۰ میلیارد دلار پول به ایران پرداخت کند. اما ترامپ این شایعه و به طور کلی هرگونه پرداخت به ایران در ازای توافق را رد کرده است.

 هنوز مقامات در ایران به این ادعاها واکنش نشان نداده‌اند. در حالی که پیش‌تر گفته می‌شد ایران تعلیق ۵ ساله را پیشنهاد داد که با توجه به آسیب شدید به تأسیسات هسته‌ای نطنز، اصفهان و فردو مطرح شده بود. همچنین گفته شده بود که ایران هرچند به رقیق‌سازی اورانیوم در داخل راضی است اما تمایلی به خروج آن از کشور ندارد.

توافق بر سر برنامه هسته‌ای مهم‌ترین گام برای رسیدن به توافق نهایی محسوب می‌شود. برنامه‌ای که بیش از سه دهه منشأ اختلاف جمهوری اسلامی ایران و غرب بوده است.

تنگه هرمز و برنامه موشکی چه می‌شود؟

تبادل پیام‌ها در حالی رخ داده که آمریکا تلاش برای محاصره دریایی ایران را از روز دوشنبه هفته گذشته آغاز کرد. با این اقدام، آمریکا تلاش کرده تا کنترل ایران بر تنگه هرمز را از موضوعیت خارج کند و آن را از روی میز مذاکره نیز بردارد. در حالی که مقامات جمهوری اسلامی ایران تاکید دارند که شرایط این تنگه به قبل از جنگ بازنخواهد گشت.

ترامپ روز جمعه با انتشار سلسله‌ پست‌هایی در شبکه اجتماعی تروث مدعی شده که ایران با باز‌کردم تنگه هرمز موافقت کرده و حتی با همکاری ایالات متحده مشغول مین‌روبی است.

با این حال شبکه خبر صداوسیما اما بر تداوم بسته بودن تاکید کرده است.

به طور کلی به نظر می‌رسد که در موضوع تنگه هرمز، ممکن است انعطاف‌هایی در مواضع طرفین رخ داده باشد. در این صورت تنگه نیز به عنوان یکی از موضوعات که به شکل بالقوه می‌توانست مانع توافق شود، از روی میز برداشته شده است.

تنها موضوع دیگری که ممکن است منشأ اختلاف بوده باشد، برنامه موشکی است. پیش از جنگ یکی از خواسته‌های آمریکا محدودیت در برد و تعداد برنامه موشکی بود.

اما با توجه به اینکه اختلاف اصلی در مذاکرات پاکستان، برنامه هسته‌ای بوده، این احتمال بسیار کمرنگ به نظر می‌رسد و آمریکا به احتمال بسیار زیاد اصل برنامه موشکی ایران را پذیرفته است.

چند قدم تا توافق یا جنگ

احتمالا تکمیل‌کننده پازل مذاکرات، سفر ژنرال عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان که چهره اصلی میانجی‌گری بین جمهوری اسلامی ایران و آمریکا بوده به  ایران بود. زمانی که شهباز شریف، نخست وزیر این کشور به عربستان، ترکیه و قطر سفر می‌کرد.

عربستان سعودی یکی از حامیان حمله به ایران و تداوم حملات بوده است. اما از طرف دیگر پاکستان هم‌پیمان امنیتی و سیاسی عربستان است و احتمالا نخست وزیر پاکستان تلاش کرده تا ولیعهد سعودی را با توافق احتمالی ایران و آمریکا همراه کند.

او همچنین به ترکیه و قطر سفر کرده تا دو کشور دیگر حامی توقف جنگ نیز در جریان این مذاکرات قرار گرفته باشد.

عاصم منیر، فرمانده ارتش نیز به ایران آمد و در دیدار با قالیباف، پیام‌های اصلی از سوی آمریکا را انتقال داد.

همزمان با این تحرکات دیپلماتیک و سیاسی، ترامپ نیز از اقدامات نخست وزیر پاکستان و فرمانده ارتش این کشور ابراز رضایت کرد.

توافق؛ دور یا نزدیک؟

هنوز تاریخ دقیقی برای دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا اعلام نشده. اما در صورت برگزاری این دور از مذاکرات، احتمالا دو طرف به توافق نهایی بسیار نزدیک خواهند بود. تا جایی که ترامپ گفته در صورت حصول توافق، حاضر است شخصا با اسلام‌آباد سفر کند. او همواره علاقه دارد تا هر دستاوردی را به نام خود تمام کند.

اما همچنان احتمالی برای توقف مذاکرات نیز وجود دارد. چراکه ممکن است یک اختلاف‌نظر دوباره همه چیز را به بن‌بست بکشاند.

کاخ سفید اعلام کرده که این آخرین فرصت برای دیپلماسی است و تهدید به آغاز دوباره جنگ کرده است.

نیرو‌های مسلح ایران نیز اعلام کردند که برای هرگونه درگیری دوباره آمادگی دارند.

پایان آتش‌بس نزدیک است و گویی چند قدم تا توافق نهایی یا جنگ دوباره فاصله باقی مانده است.