مهاجرت معکوس با نسخه بوم‌گردی/ 4 میلیون ایرانی در روستاها پناه گرفتند

به گزارش خبرگزاری تسنیم از شاهرود، در روزگاری که توسعه پایدار بیش از هر زمان دیگری با مفاهیمی چون بازگشت به ریشه‌ها، احیای ظرفیت‌های بومی و تقویت اقتصادهای محلی گره خورده است، «بوم‌گردی» به یکی از موفق‌ترین الگوهای پیوند میان فرهنگ، اقتصاد و هویت ملی تبدیل شده است؛ الگویی که نه‌تنها توانسته جان تازه‌ای به روستاهای ایران ببخشد، بلکه مسیر تازه‌ای برای اشتغال‌زایی، مهاجرت معکوس و حفظ سبک زندگی اصیل ایرانی پیش روی کشور قرار داده است.

اقامتگاه‌های بوم‌گردی امروز دیگر صرفاً محل اقامت گردشگران نیستند؛ این خانه‌های برخاسته از دل سنت و طبیعت، به کانون‌هایی برای بازآفرینی فرهنگی، رونق صنایع‌دستی، تقویت مشاغل خانگی و حتی بازیابی اعتماد به ظرفیت‌های روستایی تبدیل شده‌اند. از کویرهای مرکزی ایران تا روستاهای سرسبز شمال و جنوب کشور، بوم‌گردی‌ها توانسته‌اند با تکیه بر اصالت معماری، مهمان‌نوازی بومی و تجربه زیست محلی، تعریف تازه‌ای از گردشگری ایرانی ارائه دهند؛ تعریفی که هم برای گردشگران داخلی جذاب است و هم در مسیر جهانی‌شدن قرار گرفته است.

در همین راستا، ثبت 31 اردیبهشت‌ماه به عنوان روز ملی بوم‌گردی‌ها در تقویم رسمی کشور، نشانه‌ای روشن از اهمیت روزافزون این بخش در سیاست‌گذاری‌های کلان گردشگری کشور است؛ مناسبتی که امسال دومین جشن ملی آن در شهرستان شاهرود برگزار می‌شود؛ شهری که خود یکی از کانون‌های مهم گردشگری طبیعی و روستایی ایران به شمار می‌رود و حالا با روستای شاخص قلعه‌بالا، در آستانه حضور در فهرست جهانی روستاهای گردشگری قرار گرفته است.

در شرایطی که بسیاری از مناطق روستایی در دهه‌های گذشته با چالش مهاجرت، رکود اقتصادی و کم‌رنگ شدن سنت‌های بومی مواجه بودند، توسعه بوم‌گردی‌ها توانسته بخشی از این روند را معکوس کند. بازگشت جوانان به زادگاه خود، احیای خانه‌های قدیمی، رونق تولیدات محلی و شکل‌گیری زنجیره‌ای از خدمات گردشگری، تنها بخشی از آثار این تحول است.

اما نقش بوم‌گردی‌ها تنها به اقتصاد و فرهنگ محدود نمی‌شود. تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که این اقامتگاه‌ها در بزنگاه‌های اجتماعی و حتی بحران‌های ملی نیز توانسته‌اند نقش‌آفرین باشند؛ از ایجاد امنیت روانی برای خانواده‌ها گرفته تا ایفای نقش در تاب‌آوری اجتماعی و پدافند غیرعامل در شرایط خاص.

انوشیروان محسنی‌بندپی، معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، در گفت‌وگویی تفصیلی با خبرنگار تسنیم در شاهرود، ضمن تشریح آخرین برنامه‌های وزارتخانه برای توسعه و حمایت از اقامتگاه‌های بوم‌گردی، از نقش این واحدها در احیای هویت روستاها، ثبت جهانی روستاهای گردشگری، ایجاد اشتغال پایدار و حتی تقویت امنیت اجتماعی سخن گفت که از نظر خوانندگان تسنیم می‌گذرد:

سؤال: سی‌ویکم اردیبهشت به‌عنوان روز ملی بوم‌گردی‌ها در تقویم ثبت شده و امسال نیز دومین جشن ملی بوم‌گردی‌ها در شاهرود برگزار می‌شود. اهمیت این رویداد را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

محسنی‌بندپی: ثبت سی‌ویکم اردیبهشت‌ماه به عنوان روز ملی بوم‌گردی‌ها، صرفاً یک مناسبت نمادین در تقویم کشور نیست؛ بلکه نشانه‌ای از تغییر نگاه راهبردی به ظرفیت‌های روستا و جایگاه بوم‌گردی در توسعه پایدار کشور است. امروز بوم‌گردی دیگر فقط به معنای اقامت در یک خانه سنتی یا تجربه چند روز زندگی در دل طبیعت نیست، بلکه به یکی از ستون‌های مهم توسعه گردشگری، حفظ هویت فرهنگی و تقویت اقتصاد محلی تبدیل شده است.

برگزاری دومین جشن ملی بوم‌گردی‌ها در شهرستان شاهرود نیز در همین راستا معنا پیدا می‌کند. این جشن فرصتی ارزشمند برای معرفی الگوی جدیدی از توسعه گردشگری روستایی است؛ الگویی که در آن مردم محلی نه صرفاً مخاطب، بلکه بازیگران اصلی توسعه هستند. ما معتقدیم بوم‌گردی‌ها می‌توانند حلقه اتصال میان گردشگری، فرهنگ، اقتصاد و محیط‌زیست باشند.

نخستین دوره این جشن در استان کرمان برگزار شد و خوشبختانه با استقبال بسیار خوبی همراه بود. امسال نیز شاهرود با ظرفیت‌های طبیعی و فرهنگی خود، میزبان این رویداد ملی است تا بار دیگر نشان دهیم روستاهای ایران می‌توانند مقصدی جدی برای گردشگران داخلی و خارجی باشند.

سؤال: برخی هنوز بوم‌گردی را تنها یک اقامتگاه سنتی می‌دانند. تعریف دقیق‌تر شما از بوم‌گردی چیست و چه کارکردهایی دارد؟

محسنی‌بندپی: این نگاه که بوم‌گردی را صرفاً یک محل اقامت بدانیم، نگاه بسیار محدودی است. در واقع، بوم‌گردی یک «زیست‌بوم اقتصادی و فرهنگی» است. اقامتگاه بوم‌گردی فقط محل خواب و استراحت گردشگر نیست؛ بلکه بستری برای شکل‌گیری یک زنجیره ارزش کامل در روستا محسوب می‌شود.

وقتی یک اقامتگاه بوم‌گردی فعال می‌شود، تنها صاحب آن منتفع نمی‌شود. صنایع‌دستی روستا رونق می‌گیرد، زنان خانه‌دار می‌توانند محصولات غذایی محلی عرضه کنند، مشاغل خرد جان می‌گیرند، کشاورزان محصولات خود را مستقیم به گردشگران می‌فروشند و حتی جوانانی که مهاجرت کرده بودند، به فکر بازگشت به زادگاه خود می‌افتند.

در واقع بوم‌گردی توانسته مفهوم «اشتغال پایدار محلی» را در بسیاری از مناطق کشور محقق کند. ما امروز در برخی استان‌ها شاهد پدیده مهاجرت معکوس هستیم؛ یعنی افرادی که سال‌ها برای یافتن کار از روستا به شهر رفته بودند، اکنون به دلیل رونق گردشگری و فرصت‌های اقتصادی جدید، دوباره به روستا بازمی‌گردند.

سؤال: شما به نقش فرهنگی بوم‌گردی اشاره کردید. این اقامتگاه‌ها چه تأثیری بر حفظ هویت و فرهنگ ایرانی دارند؟

محسنی‌بندپی: یکی از مهم‌ترین کارکردهای بوم‌گردی، حفاظت از فرهنگ و هویت بومی است. در بسیاری از روستاها، سنت‌ها و آیین‌هایی وجود داشت که در معرض فراموشی قرار گرفته بودند؛ اما با رونق بوم‌گردی، این عناصر فرهنگی دوباره احیا شدند.

امروز گردشگر وقتی وارد یک اقامتگاه بوم‌گردی می‌شود، فقط یک اتاق رزرو نمی‌کند؛ بلکه وارد سبک زندگی مردم محلی می‌شود. غذاهای سنتی می‌خورد، موسیقی بومی می‌شنود، با آیین‌ها و آداب محلی آشنا می‌شود و بخشی از فرهنگ زنده ایرانی را تجربه می‌کند.

این مسئله برای ما بسیار مهم است، زیرا بوم‌گردی به نوعی پاسدار میراث ناملموس ایران نیز محسوب می‌شود. بسیاری از رسم‌ها، گویش‌ها، پوشش‌ها و مهارت‌های سنتی به واسطه همین اقامتگاه‌ها زنده مانده‌اند.

سؤال: وزارت میراث فرهنگی برنامه ویژه‌ای برای جهانی‌سازی روستاهای گردشگری نیز در دستور کار دارد. این برنامه در چه مرحله‌ای قرار دارد؟

محسنی‌بندپی: بله، یکی از محورهای مهم فعالیت ما در دو سال اخیر، معرفی و ثبت جهانی روستاهای گردشگری ایران بوده است. خوشبختانه ایران از ظرفیت‌های فوق‌العاده‌ای در این زمینه برخوردار است و بسیاری از روستاهای ما شایستگی حضور در فهرست جهانی را دارند.

سال گذشته سه روستا از ایران در این مسیر موفق عمل کردند؛ از جمله روستای شفی‌آباد کرمان، یکی از روستاهای استان مازندران و روستای سوئدی قشم که توانستند در سطح بین‌المللی دیده شوند.

امسال نیز هشت روستا به عنوان نامزد ثبت جهانی معرفی شده‌اند که در میان آن‌ها، روستای قلعه بالا از توابع شاهرود جایگاه ویژه‌ای دارد. این روستا نمونه‌ای موفق از همزیستی مردم با طبیعت، حفاظت از محیط‌زیست و توانمندسازی جامعه محلی است.

ما امیدواریم بتوانیم این روستا را به عنوان یکی از گزینه‌های اصلی به سازمان جهانی گردشگری معرفی کنیم تا نام ایران در عرصه گردشگری روستایی بیش از پیش بدرخشد.

سؤال: یکی از نکات قابل توجه، اشاره شما به نقش بوم‌گردی‌ها در بحران‌های اجتماعی و حتی امنیتی بود. این موضوع را بیشتر توضیح می‌دهید؟

محسنی‌بندپی: این شاید یکی از ابعاد کمتر دیده‌شده بوم‌گردی باشد، اما بسیار مهم است. ما در برخی بحران‌های اخیر، از جمله جنگ‌های منطقه‌ای و شرایط خاص امنیتی، شاهد بودیم که اقامتگاه‌های بوم‌گردی و مناطق روستایی چگونه به پناهگاه امنی برای هم‌وطنان تبدیل شدند.

براساس آمارهای رسمی، در مدت جنگ 40 روزه، بیش از چهار میلیون و 750 هزار نفر از مردم در روستاها و اقامتگاه‌های بوم‌گردی اسکان یافتند. این عدد بسیار معنادار است.

در واقع این مناطق نقش واقعی پدافند غیرعامل و تاب‌آوری اجتماعی را ایفا کردند. روستاها با آرامش، امنیت و ظرفیت میزبانی خود توانستند بخشی از فشارهای روانی و اجتماعی جامعه را کاهش دهند.

این نشان می‌دهد که بوم‌گردی تنها یک صنعت اقتصادی نیست؛ بلکه بخشی از ظرفیت راهبردی کشور برای مدیریت بحران نیز محسوب می‌شود.

سؤال: چه حمایت‌هایی برای توسعه بوم‌گردی‌ها در نظر گرفته شده است؟

محسنی‌بندپی: وزارت میراث فرهنگی در دو سال گذشته حمایت‌های گسترده‌ای از فعالان این حوزه انجام داده است. یکی از مهم‌ترین این اقدامات، اعطای تسهیلات قرض‌الحسنه با نرخ 1400 به متقاضیان راه‌اندازی یا توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی بوده است.

خوشبختانه در این زمینه هیچ محدودیتی برای حمایت وجود ندارد و تلاش کرده‌ایم مسیر اداری و مالی را برای سرمایه‌گذاران تسهیل کنیم.

علاوه بر این، بسته‌های حمایتی در حوزه بیمه و مالیات نیز برای اصحاب بوم‌گردی در نظر گرفته شده تا فعالیت آنان با هزینه کمتر و امنیت بیشتر ادامه یابد.

نکته امیدوارکننده این است که بسیاری از صاحبان بوم‌گردی‌ها حتی بدون اتکا به تسهیلات، به صورت داوطلبانه برای توسعه ظرفیت‌های خود اقدام کرده‌اند که این نشان‌دهنده اعتماد آنان به آینده این صنعت است.

سؤال: امروز وضعیت بوم‌گردی در کشور چگونه است و چشم‌انداز آینده آن را چگونه می‌بینید؟

محسنی‌بندپی: امروز بیش از چهار هزار و 300 اقامتگاه بوم‌گردی در سراسر کشور به ثبت رسیده است و این عدد نشان‌دهنده رشد چشمگیر گردشگری بومی در ایران است.

این رشد فقط به معنای افزایش تعداد اقامتگاه‌ها نیست؛ بلکه به معنای جان گرفتن دوباره بسیاری از روستاها، احیای فرهنگ بومی، ایجاد اشتغال و بازگشت امید به مناطق کمتر برخوردار است.

چشم‌انداز ما روشن است؛ می‌خواهیم با تکیه بر ظرفیت‌های بوم‌گردی، مسیر جهانی شدن روستاهای ایران را هموار کنیم و سهم اقتصاد روستاها را در خلق ثروت ملی افزایش دهیم.

باور داریم توسعه بوم‌گردی، توسعه ایران از مسیر روستاهاست؛ مسیری که هم اقتصاد را تقویت می‌کند، هم فرهنگ را حفظ می‌کند و هم آینده‌ای پایدارتر برای کشور رقم می‌زند.

انتهای پیام/