بازی دوگانه ترامپ و نتانیاهو/ آیا اسرائیل توافق ایران و آمریکا را به هم می‌زند؟

اقتصادآنلاین، گروه سیاسی: حرکت آرام ایران و آمریکا به سوی تفاهم‌نامه شصت‌روزه، هم‌زمان با اعلام توافق آتش‌بس سه‌جانبه میان آمریکا، لبنان و اسرائیل در واشنگتن، خاورمیانه را در آستانه تغییرات بزرگی قرار داده است.

تغییراتی که به نظر می‌رسد اسرائیل با هراس بسیاری به آن نگاه می‌کند و به همین دلیل است که گمانه‌زنی‌ها درباره اختلاف رییس‌جمهور آمریکا و نخست وزیر اسرائیل افزایش یافته است. چراکه برای اسرائیل، هرگونه کاهش فشار بر ایران، دگرگونی ساختاری در توازن قوا محسوب می‌شود.

اما مقامات اسرائیلی می‌دانند که دیگر توانایی جلوگیری کامل از روند مذاکرات را ندارند. از این رو، تمرکز اصلی آنها از انکار اصل توافق به چگونگی مواجهه با پیامد‌های آن تغییر یافته است.

اما پرسش اینجاست که باوجود مخالفت‌های اسرائیل با توافق ایران و آمریکا، آیا چنین توافقی پایدار خواهد بود و اسرائیلی‌ها چه اقداماتی برای جلوگیری از آن یا ایجاد اخلال انجام خواهند داد؟

شکاف در اهداف و بازی دوگانه ترامپ و نتانیاهو

بزرگ‌ترین چالش اسرائیل در وضعیت جدید، تفاوت بنیادین در اولویت‌های راهبردی واشنگتن و تل‌آویو است. دولت دونالد ترامپ به دلیل مقتضیات داخلی، به دنبال آرامش در بازار جهانی نفت، کاهش هزینه‌های فرامرزی و تمرکز بر رقابت‌های بزرگ بین‌المللی است. در مقابل، حکومت بنیامین نتانیاهو بقای خود را در تعریف تهدید‌های وجودی و حفظ بازدارندگی مطلق نظامی می‌بیند. در واقع نتانیاهو جنگ به هر قیمتی را به توافق کنونی ترجیح می‌دهد، اما این هدف با خواسته‌های آمریکا تفاوت بنیادین دارد.

گمانه‌زنی‌ها درباره بروز اختلاف میان ترامپ و نتانیاهو نیز از همین نقطه آغاز می‌شود. رئیس‌جمهور آمریکا تمایل دارد خود را به عنوان یک معامله‌گر بزرگ متمایز کند که با یک اشاره می‌تواند بحران‌های کهنه را حل کند. اما نتانیاهو به خوبی می‌داند که انعطاف‌پذیری ترامپ می‌تواند به بهای کاهش آزادی عمل نظامی اسرائیل تمام شود.

هرچند تل‌آویو در جریان توقف موقت برخی حملات از جمله حمله به ضاحیه بیروت، نشان داد که در نهایت نمی‌تواند به طور کامل از خواست کاخ سفید سرپیچی کند، اما ترس از فروپاشی دکترین امنیتی اسرائیل، نتانیاهو را به سمت راه‌های جایگزین سوق می‌دهد.

هراس اسرائیل از توافق دوباره

به گزارش اقتصادآنلاین، یکی از آشناترین سناریو‌ها برای ساختار سیاسی اسرائیل، بازگشت به تجربه سال ۱۳۹۴ و تلاش برای به شکست کشاندن تفاهم اولیه و جلوگیری از توافق پایدار است. در آن دوران، نتانیاهو تا مرز تقابل علنی با باراک اوباما رییس‌جمهور وقت آمریکا و سخنرانی جنجالی در کنگره پیش رفت و لابی‌های قدرتمند نزدیک به تل‌آویو با هزینه‌کرد‌های سنگین، کارزاری همه‌جانبه علیه برجام راه انداختند.

اکنون نیز فاصله میان تفاهم اولیه شصت‌روزه تا امضای یک معاهده جامع، دقیقاً همان پنجره‌ای است که اسرائیل تمایل دارد از آن برای بازآفرینی ابزار‌های فشار خود استفاده کند.

برخی تحلیلگران معتقدند تل‌آویو با برجسته‌کردن مواردی نظیر نحوه بازرسی از تاسیسات، سرنوشت ذخایر اورانیوم غنی‌شده و تداوم فعالیت‌های منطقه‌ای ایران، تلاش خواهد کرد متن توافق نهایی را به شدت سخت‌تر و پرهزینه‌تر کند. خواسته اصلی اسرائیل برچیدن کامل زیرساخت‌های هسته‌ای است؛ هدفی که دستیابی به آن در شرایط فعلی دیپلماسی واشنگتن، دور از ذهن به نظر می‌رسد.

جنگ پشت صحنه موساد

اگر آمریکا مانع از اقدام نظامی مستقیم و گسترده اسرائیل علیه ایران شود، ممکن است تل‌آویو احتمالاً به دکترین سنتی خود یعنی جنگ بین جنگ‌ها پناه خواهد برد.

این رویکرد شامل تشدید عملیات‌های سایبری، خرابکاری در تاسیسات حساس و ترور‌های هدفمند اطلاعاتی است تا روند اجرای توافق را مختل کند. پیش از این، ارزیابی‌هایی در نهاد‌های امنیتی اسرائیل وجود داشت که بر تحریک ناآرامی‌های داخلی در ایران به عنوان اهرم فشار تکیه می‌کرد، اما تاب‌آوری ساختار سیاسی تهران و توانایی مدیریت بحران‌های داخلی آن، بخش محتاط‌تر جامعه تحلیلی اسرائیل را به این نتیجه رسانده که نظام ایران به آسانی فرونمی‌پاشد.

با این حال، آمیت ساگال خبرنگار مطرح اسرائیلی به نقل از یک مقام موساد مدعی شده که این سازمان در ادامه پروژه تلاش برای سرنگونی حکومت ایران، اسلحه‌های گرفته‌شده از حزب الله لبنان و نیرو‌های حماس را به کرد‌ها تحویل داده است.

موضوعی که نشان می‌دهد اسرائیل راهبرد‌های خود را به دلیل تعارض با آمریکا تغییر نمی‌دهد و همچنان بر آنها اصرار دارد.

حزب‌الله و اسرائیل به کجا می‌رسند؟

در همین حال، لبنان و جبهه شمال به عنوان اصلی‌ترین میدان برای تخلیه فشار‌های استراتژیک اسرائیل باقی خواهند ماند. حتی در صورت برقراری آتش‌بس اولیه و تعهد ارتش لبنان به کنترل مناطق جنوبی رود لیتانی، اسرائیل تلاش خواهد کرد آزادی عمل نظامی را برای خود حفظ کند. تداوم ضربه زدن به زیرساخت‌های حزب‌الله و ممانعت از بازسازی زیرساخت‌های آن، برای نتانیاهو هزینه‌ای به مراتب کمتر از رویارویی مستقیم با تهران دارد و می‌تواند به عنوان ابزاری برای به چالش کشیدن موازنه مورد نظر آمریکا به کار رود.

اما در سوی دیگر نیز حزب‌الله آتش‌بس جزیی دولت این کشور را نمی‌پذیرد و خواستار عقب‌نشینی اسرائیل شده است. همچنین نعیم قاسم دبیر کل حزب‌الله تاکید کرده که این گروه برخلاف خواست آمریکا و اسرائیل و دولت لبنان، سلاح خود را زمین نخواهد گذاشت. 

وابستگی اسرائیل به آمریکا

با وجود تمام گزینه‌های روی میز، واقعیت سخت این است که آزادی عمل اسرائیل به شدت به دلیل وابستگی در زمینه‌های متعدد به آمریکا محدود شده است. نبرد‌های طولانی اخیر، هزینه‌های اقتصادی و نظامی هنگفتی بر دوش تل‌آویو گذاشته و این کشور را بیش از هر زمان دیگری به تسلیحات و حمایت‌های سیاسی واشنگتن نیازمند کرده است.

انتقاد‌ها در داخل اسرائیل نیز رو به افزایش است. منتقدان می‌گویند جنگ با تمام هزینه‌هایش نتوانست به هدف حداکثری خود یعنی نابودی کامل توانمندی‌های رقیب دست یابد و نتانیاهو را متهم می‌کنند که در صورت امضای توافق جدید، مسئول اصلی تثبیت موقعیت ایران خواهد بود.

چه خواهد شد؟

به گزارش اقتصادآنلاین، در چنین شرایطی، اگر تفاهم ایران و آمریکا نهایی شود، اسرائیل ناچار خواهد بود میان انزوای دیپلماتیک ناشی از اقدام مستقل یا پذیرش توازن قوای جدید در خاورمیانه دست به انتخاب بزند. اما در هر صورت، اسرائیل تلاش می‌کند تا از همه اهرم‌های خود برای اثرگذاری در رابطه ایران و آمریکا و به طور کلی مقابله با ایران استفاده کند.

این اهرم‌ها از ائتلاف‌های منطقه‌ای تا لابی گسترده در آمریکا و تلاش برای اخلال در هرگونه توافق احتمالی را در برمی‌گیرد. تاجایی که آنها حتی از پروژه مسلح‌سازی مخالفان حکومت ایران نیز دست نکشیده‌اند؛ بنابراین تقابل با ایران، حتی در صورت توافق تهران و واشنگتن در اسرائیل دنبال خواهد شد و قطعا ایران نیز به اقدامات اسرائیل در حوزه‌های مختلف پاسخ خواهد داد.

اما سوال اصلی همچنان پابرجاست؛ آیا در آن شرایط توافق احتمالی ایران و آمریکا پایدار خواهد بود؟