چرا برخی کودکان در درک مطالب دچار اختلال یادگیری هستند؟

پریسا خسروتاش در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به نقش بنیادین تمرکز در فرآیند یادگیری اظهار کرد: تمرکز یکی از مهم‌ترین مهارت‌های شناختی است که در یادگیری نقش دارد. زمانی که کودک بتواند توجه اولیه خود را برای مدت مناسبی روی یک فعالیت حفظ کند، این توجه به تدریج عمیق‌تر شده و به تمرکز تبدیل می‌شود؛ فرآیندی که فرصت پردازش اطلاعات، درک بهتر مفاهیم و ذخیره‌سازی مؤثرتر اطلاعات در حافظه را فراهم می‌کند و در نهایت به یادگیری بهتر دانش‌آموز منجر می‌شود.

اگر توجه اولیه کودک به سرعت از موضوع منحرف شود و نتواند روی تکلیف باقی بماند، فرآیند طبیعی یادگیری با دشواری مواجه خواهد شد. بسیاری از کودکان دارای اختلال یادگیری، در فرآیندهای توجه و کنترل شناختی دچار مشکل هستند و همین مسئله آثار خود را در عملکرد تحصیلی آنان نشان می‌دهد.

این درمانگر اختلالات یادگیری با تأکید بر اینکه برداشت رایج از تمرکز نادرست است، گفت: تمرکز صرفاً به معنای نشستن طولانی‌مدت پشت میز مطالعه نیست، بلکه مهارتی چندبعدی است. کودک باید بتواند فعالیت را آغاز کند، در طول انجام آن توجه خود را حفظ کند و اگر عاملی موجب حواس‌پرتی شد، دوباره به فعالیت اصلی بازگردد.

خسروتاش افزود: برخی کودکان در شروع تکالیف مشکل دارند، برخی دیگر هنگام انجام تکلیف با کوچک‌ترین محرک محیطی تمرکز خود را از دست می‌دهند و گروهی نیز در به پایان رساندن تکلیف دچار مشکل هستند. والدین و معلمان باید ابتدا تشخیص دهند کودک در کدام مرحله با مشکل مواجه است تا بتوانند حمایت متناسب با همان نیاز را ارائه دهند.

وی با اشاره به اهمیت محیط مطالعه گفت: محیطی که در آن صداهای مختلف، رفت‌وآمد یا تلویزیون وجود دارد، به‌راحتی زمینه حواس‌پرتی کودک را فراهم می‌کند. در مقابل، فضایی آرام، روشن، منظم و بدون وسایل غیرضروری روی میز مطالعه، به افزایش توجه اولیه و در نتیجه ارتقای کیفیت تمرکز کمک می‌کند.

همچنین ارائه حجم زیادی از تکالیف بدون برنامه مشخص، کودک را دچار سردرگمی می‌کند و تمرکز او را کاهش می‌دهد. اگر تکالیف به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم شوند، مدیریت آنها برای کودک آسان‌تر خواهد شد و موفقیت در هر مرحله، احساس پیشرفت، امید و انگیزه برای ادامه مسیر را افزایش می‌دهد.

وی خاطرنشان کرد: این شیوه علاوه بر تقویت تمرکز، اعتماد به نفس کودک را نیز افزایش می‌دهد و انگیزه او برای ادامه یادگیری را تقویت می‌کند.

خسروتاش با بیان اینکه دانش‌آموزان دارای اختلال یادگیری نباید برای مدت طولانی به مطالعه مداوم وادار شوند، گفت: بهتر است زمان مطالعه به چرخه‌های کوتاه تقسیم شود؛ برای مثال ۱۵ تا ۲۰ دقیقه مطالعه و سپس چند دقیقه استراحت. این روش عملکرد توجهی کودک را بهبود می‌بخشد و به افزایش تمرکز کمک می‌کند.

وی یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر تمرکز را فضای عاطفی خانواده دانست و افزود: تعامل مثبت والدین، محیطی حمایتگر، صبر و پذیرش اشتباهات کودک، اضطراب او را کاهش می‌دهد. اگر کودک مدام نگران انتقاد، سرزنش یا احساس ناامنی باشد، انرژی ذهنی او به جای تمرکز بر درس، صرف مقابله با این نگرانی‌ها خواهد شد.

به گفته این روانشناس، زمانی که کودک در فضایی امن، آرام و پذیرنده قرار بگیرد، ظرفیت ذهنی بیشتری برای تمرکز بر تکالیف خواهد داشت.

خسروتاش در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نقش بازی‌های ذهنی در تقویت مهارت‌های شناختی اظهار کرد: پازل، بازی‌های حافظه، فعالیت‌های حل مسئله و بازی‌هایی که نیازمند دنبال کردن دستورالعمل‌ها هستند، علاوه بر ایجاد لذت، مهارت‌هایی مانند دقت، حافظه و تمرکز را نیز تقویت می‌کنند و می‌توانند عملکرد تحصیلی کودک را بهبود ببخشند.

همچنین فعالیت‌های بدنی مانند دویدن، بازی در فضای باز و ورزش‌های سبک، علاوه بر تخلیه انرژی و هیجانات، عملکردهای شناختی از جمله توجه، تمرکز، حافظه و استدلال را تقویت می‌کنند؛ بنابراین لازم است برنامه منظم ورزشی در برنامه هفتگی دانش‌آموزان وجود داشته باشد.

این درمانگر اختلالات یادگیری همچنین بر اهمیت خواب کافی تأکید کرد و گفت: خواب منظم و زودهنگام یکی از عوامل مهم افزایش توجه و تمرکز است. والدین باید بر ساعت خواب فرزندان نظارت داشته باشند، زیرا کمبود خواب به طور مستقیم کیفیت یادگیری و تمرکز را کاهش می‌دهد.

خسروتاش با بیان اینکه هر کودک سبک یادگیری خاص خود را دارد، اظهار کرد: برخی کودکان از طریق تصاویر، برخی از طریق شنیدن و برخی دیگر با روش‌های چندحسی بهتر یاد می‌گیرند. استفاده همزمان از تصویر، صدا، حرکت و لمس، فرآیند یادگیری را مؤثرتر، جذاب‌تر و ماندگارتر می‌کند.

وی با اشاره به وضعیت روانی کودکان دارای اختلال یادگیری یادآور شد: این کودکان معمولاً به دلیل تجربه‌های مکرر شکست تحصیلی، اعتماد به نفس پایین‌تری دارند و توانایی‌های خود را زیر سؤال می‌برند. ایجاد تجربه‌های موفقیت کوچک، تشویق مستمر و تقسیم تکالیف به مراحل ساده‌تر، نگرش کودک نسبت به یادگیری را تغییر داده و اعتماد به نفس او را افزایش می‌دهد.

خسروتاش تصریح کرد: زمانی که ذهن کودک درگیر احساسات منفی و نگرانی نسبت به شکست باشد، توانایی تمرکز او کاهش می‌یابد؛ اما فضای عاطفی مثبت و حمایت والدین باعث می‌شود انرژی ذهنی او بر فعالیت‌های شناختی و یادگیری متمرکز شود.

وی معتقد است که تمرکز مهارتی است که می‌توان آن را آموزش داد و تقویت کرد. اگر والدین و معلمان با یکدیگر همکاری داشته باشند، محیطی آرام و حمایتگر فراهم کنند، برنامه‌ریزی منظم داشته باشند و به نیازهای فردی هر کودک توجه کنند، می‌توان انتظار داشت توجه، تمرکز و در نهایت موفقیت تحصیلی کودک به شکل قابل توجهی افزایش یابد. هر کودک مسیر یادگیری ویژه خود را دارد؛ برخی زودتر و برخی دیرتر پیشرفت می‌کنند. بنابراین نباید انتظار نتایج فوری داشت، بلکه با صبر، تداوم و حمایت مستمر می‌توان شاهد بهبود تدریجی تمرکز، یادگیری و عملکرد تحصیلی کودکان بود.