کشف استعدادهای پنهان مبتلایان به اوتیسم/ مسیر جدید توانبخشی به این افراد

به گزارش بهداشت نیوز، فربد مفیدی طهرانی، دکترای روان‌شناسی سلامت، اظهار کرد: تنها حدود یک تا دو درصد از افراد دارای اوتیسم در مسیر آموزش رسمی و متعارف موفق هستند و برای سایر افراد باید به دنبال روش‌های آموزشی و مهارتی متفاوت و متناسب با ظرفیت‌ها و توانایی‌های آنان بود.

وی با بیان اینکه بسیاری از استعدادهای افراد دارای اوتیسم ممکن است در نگاه نخست آشکار نباشد، افزود: باید از طریق پژوهش، مشاهده دقیق، پیگیری مستمر و فراهم کردن فرصت‌های متنوع، زمینه شناخت توانایی‌های این افراد را فراهم کنیم و به جای تمرکز صرف بر محدودیت‌ها، استعدادهای آنان را شناسایی و پرورش دهیم.

مفیدی طهرانی ادامه داد: برای مثال می‌توان فرد دارای اوتیسم را از طریق فعالیت‌هایی مانند بازی‌های فکری و پازل با موقعیت‌های مختلف مواجه کرد و از نحوه عملکرد او، میزان تمرکز، دقت، علاقه و پشتکارش به تدریج دریافت که آیا در حوزه‌هایی مانند معرق‌کاری، گلیم‌بافی یا دیگر رشته‌های صنایع دستی استعداد و علاقه دارد یا خیر.

این دکترای روان‌شناسی سلامت تصریح کرد: چنین فعالیت‌هایی صرفاً برای سرگرمی نیست، بلکه می‌تواند ابزاری برای کشف استعدادهای نهفته افراد دارای اوتیسم باشد. گاهی یک بازی ساده، فعالیت هنری یا کاردستی می‌تواند دریچه‌ای برای شناسایی توانمندی‌ای باشد که در آینده به یک مهارت حرفه‌ای، زمینه اشتغال و حتی گامی برای دستیابی فرد به استقلال تبدیل شود.

وی با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه در نظام آموزشی و توانبخشی اظهار کرد: نباید برای همه افراد دارای اوتیسم یک نسخه واحد آموزشی و توانبخشی در نظر گرفت، بلکه مسیر آموزش باید متناسب با ویژگی‌ها، علایق، استعدادها و توانایی‌های هر فرد طراحی شود؛ چراکه افراد دارای اوتیسم نیز مانند سایر افراد از ظرفیت‌های متفاوتی برخوردارند و ممکن است هر یک در زمینه‌ای خاص توانمندی بیشتری داشته باشند.

مفیدی طهرانی خاطرنشان کرد: هدف نهایی توانبخشی تنها آموزش مجموعه‌ای از مهارت‌های عمومی نیست، بلکه باید به شناسایی توانمندی‌های فرد، تقویت استقلال، افزایش مشارکت اجتماعی و فراهم کردن زمینه حضور مؤثر او در جامعه منجر شود.

وی افزود: توانبخشی زمانی می‌تواند اثربخشی بیشتری داشته باشد که از «رفع محدودیت‌ها» فراتر رفته و به سمت «کشف و پرورش توانمندی‌ها» حرکت کند.

این متخصص روان‌شناسی سلامت در پایان تأکید کرد: اوتیسم نباید تنها از زاویه محدودیت‌ها و مشکلات دیده شود؛ در کنار توجه به نیازهای درمانی، آموزشی و توانبخشی، باید به استعدادها، علایق و توانمندی‌های افراد نیز توجه جدی داشت. اگر هر فرد متناسب با ظرفیت‌های خود مورد حمایت قرار گیرد، می‌توان مسیر توانبخشی را از تمرکز صرف بر ناتوانی‌ها به سمت کشف استعدادها، توانمندسازی، استقلال و حضور مؤثر افراد دارای اتیسم در جامعه هدایت کرد.

خانواده‌ها؛ نخستین حلقه شناسایی و حمایت از کودکان دارای اوتیسم

این دکترای روان‌شناسی سلامت با تأکید بر نقش خانواده‌ها در شناسایی نشانه‌های اختلال طیف اوتیسم، گفت: افزایش آگاهی والدین نسبت به تفاوت‌های رشدی و رفتاری کودکان می‌تواند زمینه شناسایی زودهنگام و آغاز به‌موقع فرآیند ارزیابی و دریافت خدمات تخصصی را فراهم کند.

مفیدی طهرانی، اظهار کرد: ممکن است برخی والدین در سال‌های نخست زندگی فرزند خود، حتی تا یک، دو یا سه سالگی، متوجه برخی تفاوت‌های رشدی و رفتاری نشوند و این تفاوت‌ها را به ویژگی‌های شخصیتی یا مراحل طبیعی رشد کودک نسبت دهند.

وی افزود: خانواده‌ها به دلیل حضور مستمر در کنار کودک، نخستین افرادی هستند که می‌توانند تغییرات و رفتارهای متفاوت او را مشاهده کنند. توجه به نحوه برقراری ارتباط، تعامل با دیگران، نوع بازی، واکنش به محیط و برخی رفتارهای تکرارشونده می‌تواند به والدین کمک کند تا در صورت مشاهده تفاوت‌های قابل توجه، موضوع را جدی گرفته و برای ارزیابی تخصصی اقدام کنند.

مفیدی طهرانی تأکید کرد: البته مشاهده یک یا چند رفتار متفاوت به تنهایی به معنای ابتلای کودک به اوتیسم نیست و تشخیص باید توسط متخصصان و از طریق ارزیابی‌های تخصصی انجام شود، اما افزایش آگاهی خانواده‌ها می‌تواند موجب شود نشانه‌های هشداردهنده زودتر شناسایی و کودک در زمان مناسب برای بررسی و دریافت خدمات مورد نیاز ارجاع شود.

این دکترای روان‌شناسی سلامت، آموزش خانواده‌ها را یکی از ارکان مهم فرآیند توانبخشی دانست و گفت: اگر والدین درباره اوتیسم، ویژگی‌های رشدی و رفتاری کودکان و شیوه صحیح برخورد با آنان آموزش ببینند، بهتر می‌توانند تفاوت‌های رفتاری فرزند خود را درک کرده و در صورت نیاز، مسیر دریافت خدمات تخصصی را با سرعت و آگاهی بیشتری دنبال کنند.

وی ادامه داد: آموزش خانواده تنها به شناخت علائم اوتیسم محدود نمی‌شود، بلکه والدین باید بیاموزند چگونه با فرزند خود ارتباط برقرار کنند، توانایی‌ها و علایق او را بشناسند و از فرصت‌های روزمره برای تقویت مهارت‌های ارتباطی، اجتماعی و فردی کودک استفاده کنند.

مفیدی طهرانی با اشاره به اهمیت مداخله بهنگام افزود: هرچه خانواده زودتر نسبت به تفاوت‌های رشدی کودک حساس شود و فرآیند ارزیابی و دریافت خدمات تخصصی را آغاز کند، فرصت بیشتری برای برنامه‌ریزی آموزشی و توانبخشی متناسب با نیازهای کودک فراهم خواهد شد. البته در کنار مداخله بهنگام، استمرار خدمات و همراهی خانواده نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

وی با اشاره به ظرفیت‌های سازمان بهزیستی کشور در حوزه اوتیسم اظهار کرد: بهزیستی کشور در زمینه اوتیسم از امکانات و ظرفیت‌های مناسبی برخوردار است و جامعه و خانواده‌ها می‌توانند از این ظرفیت‌ها و خدمات برای ارزیابی، آموزش و توانبخشی افراد دارای اوتیسم بهره‌مند شوند.

این متخصص روان‌شناسی سلامت خاطرنشان کرد: لازم است خانواده‌ها نسبت به خدمات و ظرفیت‌های موجود آگاهی بیشتری پیدا کنند و در صورت نیاز، از مسیرهای تخصصی و حمایتی پیش‌بینی‌شده استفاده کنند؛ چراکه بهره‌گیری به‌موقع از خدمات توانبخشی می‌تواند نقش مهمی در افزایش توانمندی و کیفیت زندگی افراد دارای اوتیسم داشته باشد.

مفیدی طهرانی گفت: خانواده، متخصصان و نهادهای حمایتی باید در کنار یکدیگر قرار گیرند تا هر فرد دارای اوتیسم متناسب با نیازها، توانایی‌ها و ظرفیت‌های خود مورد حمایت قرار گیرد و زمینه رشد، توانمندی و حضور مؤثر او در جامعه فراهم شود.

منبع: ایسنا