گزارش وضعیت پروژه‌های استراتژیک ارس؛ تثبیت خاک و انتقال آب

به گزارش خبرگزاری تسنیم از تبریز، رودخانه مرزی ارس یکی از مهم‌ترین و استراتژیک‌ترین منابع آبی شمال غرب ایران است که نقش حیاتی در توسعه اقتصادی، کشاورزی و تأمین آب شرب استان‌های همجوار، به‌ویژه آذربایجان شرقی دارد. با توجه به تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی‌ها و افت شدید سطح آب‌های زیرزمینی در دهه‌های اخیر، مدیریت منابع آبی و حفظ حریم این رودخانه به یک اولویت ملی تبدیل شده است. دو پروژه «تثبیت سواحل ارس» و «انتقال آب ارس به دشت تبریز و شبستر»، از بزرگ‌ترین طرح‌های زیربنایی وزارت نیرو در این منطقه به شمار می‌روند که هدف آن‌ها نه تنها تأمین امنیت آبی، بلکه حفظ تمامیت ارضی و توسعه پایدار منطقه است.

پروژه ساماندهی و تثبیت سواحل رودخانه مرزی ارس

اهمیت ژئوپلیتیک و حقوقی: رودخانه ارس مرز طبیعی مشترک میان ایران و کشورهای همسایه شمالی (جمهوری آذربایجان و ارمنستان) است. طبق قوانین حقوقی و مرزی، فرسایش خاک و تغییر مسیر رودخانه می‌تواند منجر به جابه‌جایی خطوط مرزی و از دست رفتن اراضی حاکمیتی شود. بنابراین، جلوگیری از شستشوی خاک تنها یک مسئله کشاورزی یا محیط‌زیستی نیست، بلکه مستقیماً با حفظ تمامیت ارضی کشور ارتباط دارد.

حفظ قطب کشاورزی منطقه: اراضی حاشیه ارس (به‌ویژه در شهرستان‌های جلفا و خداآفرین) از حاصلخیزترین خاک‌های منطقه برای کشاورزی و باغداری محسوب می‌شوند. عملیات احداث دایک‌های خاکی، دیواره‌های سنگی (گابیون‌بندی و خشه‌چینی) باعث شده تا صدها هکتار زمین کشاورزی از خطر سیلاب‌های فصلی و فرسایش رودخانه‌ای در امان بمانند و اقتصاد محلی مبتنی بر کشاورزی تقویت شود.

بخش دوم: مگاپروژه انتقال آب ارس به تبریز و شهرهای مسیر

ضرورت و بحران آب دشت تبریز: کلان‌شهر تبریز و شهرها و روستاهای اطراف آن در سال‌های اخیر با تنش شدید آبی مواجه بوده‌اند. اتکای بیش از حد به سد نهند، خط انتقال زرینه‌رود و چاه‌های محلی باعث افت شدید سفره‌های آب زیرزمینی و فرونشست زمین در دشت شبستر و تبریز شده است. پروژه انتقال آب ارس، راهکار نهایی و استراتژیک برای خروج تبریز از بحران آب شرب در دهه‌های آینده است.

جزئیات و چشم‌انداز اقتصادی: این طرح که با نام انتقال آب ارس به دشت شبستر و تبریز نیز شناخته می‌شود، علاوه بر تأمین آب شرب پایدار، با تخصیص سهمیه به صنایع مستقر در مسیر (نظیر شهرک‌های صنعتی شبستر و تبریز)، مانع از توقف تولید به دلیل قطعی آب خواهد شد. پیش‌فروش آب به این صنایع (که در مصاحبه مدیرعامل نیز به آن اشاره شد) یک مدل موفق تامین مالی (فاینانس داخلی) است که می‌تواند بار مالی دولت را کاهش داده و اجرای 30 همت پروژه باقی‌مانده را تسریع بخشد.

یوسف غفارزاده، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی، در گفت‌وگو با تسنیم پیرامون دو پروژه حیاتی مرتبط با رودخانه ارس، به تشریح آخرین وضعیت این طرح‌ها پرداخت.

وی در ابتدا با اشاره به مشکل شستشوی خاک در حاشیه مرزی ارس، اظهار کرد: در طول 250 کیلومتر مرز مشترک، شستشوی خاک در کناره رودخانه ارس باعث افزایش عرض رودخانه و از بین رفتن خاک ایران می‌شود. غفارزاده با بیان اینکه در 15 سال گذشته اقدامات مهمی توسط وزارت نیرو و شرکت آب منطقه‌ای در این راستا انجام شده است، افزود: تاکنون 1500 هکتار از اراضی آب‌رفته احیا شده و با اجرای عملیات سنگ‌ریزی، خاک‌ریزی و احداث دیواره ساحلی، این اراضی تثبیت و مجدداً به چرخه کشاورزی بازگشته‌اند.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی در ادامه خاطرنشان کرد: از 250 کیلومتر مرز ساحلی، حدود 100 کیلومتر آن حادثه‌خیز و در معرض خطر است و بقیه مسیر به دلیل شرایط کوهستانی کم‌خطر محسوب می‌شود. 

غفارزاده تصریح کرد: از این 100 کیلومتر پرخطر، 70 کیلومتر به‌طور کامل ایمن‌سازی شده و عملیات در 30 کیلومتر باقی‌مانده نیز در دست اجراست تا به‌طور کامل از هرگونه آب‌رفتگی خاک جلوگیری شود.

وی به اهمیت کلان‌پروژه انتقال آب ارس پرداخت و یادآور شد: این پروژه با هدف تأمین آب شرب 29 شهر و 169 روستا و همچنین بخشی از نیاز صنایع استان اجرا می‌شود. 

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی طول این خط لوله را 145 کیلومتر با لوله‌هایی به قطر دو متر عنوان کرد و افزود: این طرح شامل هفت ایستگاه پمپاژ، یک تونل چهار کیلومتری، تصفیه‌خانه و مخزن آب است.

غفارزاده با اشاره به پیشرفت فیزیکی این پروژه گفت: تاکنون 50 کیلومتر از مسیر لوله‌گذاری انجام شده و شش ایستگاه از هفت ایستگاه پمپاژ تکمیل شده‌اند. با این حال، وی تأکید کرد که تکمیل 95 کیلومتر خط لوله باقی‌مانده، یک ایستگاه پمپاژ، تونل چهار کیلومتری و تصفیه‌خانه، نیازمند اعتباری بالغ بر 30 همت (هزار میلیارد تومان) است.

وی کمبود نقدینگی و مشکلات مربوط به تأمین لوله را چالش اصلی این طرح دانست و اظهار داشت: اولویت ما تأمین این اعتبار 30 همتی است و برنامه‌ریزی کرده‌ایم تا کار در 9 جبهه کاری آغاز شود. 

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی درباره راهکارهای تأمین مالی توضیح داد: در حال پیگیری دو مسیر اصلی هستیم؛ نخست استفاده از محل بدهی کشور جمهوری آذربایجان به ایران که مصوب شده در این پروژه هزینه شود و دوم، پیش‌فروش آب به صنایع بزرگ منطقه.

غفارزاده، ابراز امیدواری کرد که با بررسی و پیگیری مستمر این راهکارها، چالش نقدینگی برطرف شده و ضمن احیای کامل اراضی در معرض خطر مرزی، پروژه حیاتی انتقال آب نیز با موفقیت به سرانجام برسد.

دو پروژه یاد شده، مکمل یکدیگر در راستای توسعه پایدار حوضه آبریز ارس هستند. از یک سو، مهار فرسایش خاک باعث حفظ اراضی و مرزهای ملی می‌شود و از سوی دیگر، انتقال مهندسی‌شده و اصولی آب این رودخانه، شریان حیاتی صنعت و حیات شهروندان را در قلب آذربایجان شرقی تضمین می‌کند. تسریع در تخصیص بودجه و دیپلماسی فعال اقتصادی (مانند تهاتر بدهی‌های ارزی کشورهای همسایه) کلید بهره‌برداری به‌موقع از این طرح‌های کلان ملی است.

انتهای پیام/