استانها
گزارش خبرگزاری تسنیم از جویبار، در سالهای اخیر، نگاه به توسعه روستایی در ایران از قالبهای سنتی خارج شده و بیش از گذشته بر ظرفیتهای بومی، مشارکتهای محلی و نقشآفرینی گروههای اجتماعی، بهویژه زنان، متمرکز شده است. در این میان، تجربههای موفقی در نقاط مختلف کشور شکل گرفته که نشان میدهد روستا دیگر صرفاً محل سکونت یا کشاورزی سنتی نیست، بلکه میتواند به کانونی برای تولید، اشتغالزایی و حتی کارآفرینی دانشبنیان در مقیاس کوچک تبدیل شود.
استان مازندران بهعنوان یکی از قطبهای مهم کشاورزی و تولیدات گلخانهای کشور، در سالهای اخیر شاهد شکلگیری الگوهای نوینی از توسعه محلی بوده است؛ الگوهایی که با تکیه بر ظرفیتهای انسانی، بهویژه بانوان روستایی، توانستهاند بخشی از چالشهای اقتصادی و معیشتی خانوارها را کاهش دهند. تبدیل فضاهای بلااستفاده به گلخانههای کوچکمقیاس، توسعه مشاغل خانگی، آموزشهای مهارتی و شکلگیری صندوقهای اعتباری خرد، از جمله ابزارهایی بودهاند که مسیر تازهای را پیش روی جوامع روستایی گشودهاند.
در این میان، نقش زنان بهعنوان محور اصلی این تحولات، بیش از پیش برجسته شده است. زنانی که نهتنها در نقشهای سنتی خانواده باقی نماندهاند، بلکه با ورود به عرصه تولید، آموزش و مدیریت اقتصادی، توانستهاند ساختار معیشتی روستا را دستخوش تغییر کنند و الگویی از خودباوری و کار جمعی را به نمایش بگذارند.
روستای میارکلا در شهرستان ساری یکی از نمونههای قابل توجه این روند است؛ روستایی که در سالهای اخیر با همت بانوان فعال خود، به سمت ایجاد گلخانههای کوچکمقیاس، توسعه مشاغل خانگی و استفاده از ظرفیت زمینهای بلااستفاده حرکت کرده و توانسته بخشی از جمعیت فعال خود را وارد چرخه تولید کند. این تجربه، علاوه بر ایجاد درآمد برای خانوارها، به تقویت روحیه مشارکت اجتماعی و افزایش امید به آینده در میان زنان روستا نیز منجر شده است.
با این حال، مسیر توسعه در این روستا و دیگر نقاط مشابه، بدون چالش نبوده است. محدودیتهای اداری در صدور مجوزها، مشکلات تأمین تسهیلات، نوسانات اقتصادی، افزایش هزینههای تولید، و حتی مسائل زیرساختی مانند قطع آب، برق و گاز، از جمله موانعی هستند که روند رشد این فعالیتها را با کندی مواجه کردهاند. در کنار این موارد، موضوع بازاریابی و اتصال به بازارهای پایدار نیز همچنان یکی از دغدغههای اصلی تولیدکنندگان خرد به شمار میرود.
در چنین شرایطی، تجربه بانوانی که با وجود تمام این محدودیتها توانستهاند مسیر تولید را آغاز کرده و آن را ادامه دهند، میتواند بهعنوان یک الگوی الهامبخش در توسعه اقتصاد محلی مورد توجه قرار گیرد. در همین راستا، خبرنگار تسنیم در گفتوگویی تفصیلی با سمانه نخودی، بانوی فعال اجتماعی و از پیشگامان توسعه گلخانههای کوچکمقیاس در روستای میارکلا، به بررسی روند شکلگیری این حرکت، دستاوردها، موانع و چشمانداز آینده آن پرداخته است؛ که از نظر خوانندگان تسنیم میگذرد:
تسنیم: خانم نخودی، میارکلا روستای گلخانهای دقیقاً در کجا واقع شده و از نظر ترکیب جمعیتی چگونه است؟ آیا ایجاد گلخانههای کوچکمقیاس توانسته تحولی در روستا ایجاد کند؟
نخودی: روستای میارکلا از توابع شهرستان ساری است و حدود 700 خانوار با جمعیتی نزدیک به 1600 نفر در آن سکونت دارند. نکته مهم و شاید کمتر دیدهشده در این روستا این است که جمعیت بانوان آن نسبت به مردان کمی بیشتر است و همین موضوع از ابتدا برای ما یک ظرفیت اجتماعی مهم محسوب میشد.
وقتی بررسی کردیم که چه ظرفیتی میتواند بهعنوان نقطه شروع توسعه اقتصادی باشد، به این نتیجه رسیدیم که محور اصلی باید توانمندسازی بانوان باشد. به همین دلیل به سمت ایجاد فعالیتهای تولیدی کوچک، بهویژه گلخانههای مقیاس کوچک رفتیم.
در عمل، تبدیل فضاهای بلااستفاده مانند حیاطها، زمینهای کوچک و خانهباغها به محیطهای تولیدی، یک تحول جدی در روستا ایجاد کرد. این تغییر فقط یک تغییر اقتصادی نبود؛ بلکه به نوعی بازتعریف نقش خانوادهها در تولید بود. امروز میتوان گفت بخش قابل توجهی از خانوارهای روستا، حداقل یک فعالیت اقتصادی کوچک در کنار خانه خود دارند و همین موضوع به بهبود معیشت، افزایش امید و حتی تقویت روابط اجتماعی در روستا کمک کرده است.
تسنیم: قبلاً چه فعالیتی داشتید و ایده اولیه این مسیر از کجا شکل گرفت؟
نخودی: من در ابتدا به عنوان آرایشگر فعالیت میکردم، اما از همان سالهای اولیه کارم، ارتباط بسیار نزدیکی با بانوان روستا داشتم. این ارتباط باعث شد از نزدیک با مشکلات اقتصادی، محدودیتهای شغلی و دغدغههای معیشتی زنان روستایی آشنا شوم.
از سال 1398 بهطور جدیتر وارد فضای فعالیتهای اجتماعی شدم. همزمان با ارتباطی که با صندوق اعتباری خرد زنان روستایی و عشایری داشتم، این دغدغه در من شکل گرفت که چرا بانوانی که توانایی، انگیزه و ظرفیت دارند، نباید وارد چرخه تولید شوند.
از همان زمان تلاش کردم بانوان را به سمت مهارتآموزی و فعالیتهای تولیدی کوچک مانند قالیبافی و صنایع دستی هدایت کنم. هدفم این بود که هر خانه در روستا، به یک واحد کوچک تولیدی تبدیل شود؛ حتی اگر در مقیاس محدود باشد.
تسنیم: شروع کار سخت نبود؟ چگونه توانستید بانوان را همراه کنید؟
نخودی: طبیعتاً شروع کار بسیار سخت بود. تغییر نگاه اجتماعی همیشه زمانبر است، مخصوصاً در محیطهای روستایی که مردم به الگوهای سنتی عادت دارند.
ما کار را با آموزش 91 بانوی روستا آغاز کردیم که از این تعداد حدود 60 نفر آموزشها را بهصورت کامل و جدی دنبال کردند. همین هسته اولیه، نقطه شروع یک جریان بزرگتر شد.
در ادامه با جهاد کشاورزی مازندران ارتباط گرفتیم و در دورههای آموزشی، سمینارها و وبینارهای مختلف شرکت کردیم تا دانش فنی و مهارتی خودمان را هم ارتقا دهیم. در واقع کار فقط آموزشی برای بانوان نبود، بلکه خود ما نیز همزمان در حال یادگیری بودیم.
تسنیم: گفته میشود این حرکت با رویکرد بسیجی و در بستر پایگاه محلی شکل گرفته؛ کمی توضیح میدهید؟
نخودی: بله، در روستای ما پایگاه بسیج حضرت رقیه (س) وجود داشت و این ظرفیت اجتماعی بسیار مهمی بود. ما از همین فضا برای جمع کردن بانوان و ایجاد انسجام اولیه استفاده کردیم.
در واقع این پایگاه به یک نقطه اتصال اجتماعی و آموزشی تبدیل شد. با همکاری مروجین جهاد کشاورزی، جلسات آموزشی و توجیهی برگزار کردیم و به تدریج توانستیم یک تشکل منسجم ایجاد کنیم.
در نهایت، موفق شدیم صندوق اعتباری خرد زنان روستایی و عشایری میارکلا را ثبت کنیم؛ این صندوق بعدها تبدیل به یکی از پایههای اصلی حمایت مالی و سازماندهی فعالیتها شد.
تسنیم: برای توسعه کار و دریافت تسهیلات چه اقداماتی انجام دادید؟
نخودی: برای اینکه فعالیتها حالت رسمی و پایدار پیدا کند، با بانک توسعه تعاون وارد همکاری شدیم و حسابهای رسمی برای اعضا باز کردیم. سپس دورههای آموزشی متنوعی برگزار شد؛ از پرورش صیفیجات و قارچ گرفته تا زالو، صنایع دستی و گلهای آپارتمانی.
جالب است که بیشترین استقبال مربوط به گل و گیاه بود. دلیل آن هم کاملاً طبیعی است؛ چون اغلب بانوان روستا در خانهباغ زندگی میکنند و هر خانه یک فضای سبز کوچک دارد که قابلیت تبدیل به گلخانه خانگی را دارد.
ما تلاش کردیم این ظرفیت طبیعی را به یک مدل اقتصادی پایدار تبدیل کنیم.
تسنیم: این کلاسها و آموزشها چگونه برگزار شد؟
نخودی: این دورهها در قالب 15 جلسه آموزشی منظم برگزار شد. همزمان نیز با سازمان فنی و حرفهای تفاهمنامه همکاری امضا کردیم تا آموزشها استاندارد و قابل استناد باشند.
در ادامه از طریق دفتر یکی از نمایندگان مجلس با طرح «هر روستا یک محصول» آشنا شدیم. این موضوع باعث شد مسیر ما هدفمندتر شود.
با همکاری دهیاری، بانک کارآفرینان امید و تأیید جهاد کشاورزی، توانستیم مراحل دریافت مجوز را طی کنیم. البته فرآیند بسیار سخت و زمانبر بود و در نهایت فقط 15 نفر موفق به دریافت مجوز رسمی شدند. اما این تجربه نشان داد که مسیر برای سایر علاقهمندان نیز باز است، حتی اگر در مقیاس کوچکتر وارد شوند.
تسنیم: مهمترین موانع در مسیر کار چه بود؟
نخودی: موانع متعدد بود. اول اینکه زمینهای مورد استفاده حتماً باید در بافت روستا قرار میگرفتند و بسیاری از متقاضیان زمین خارج از بافت داشتند.
مسئله دوم تأمین تجهیزات بود؛ از آهنآلات گرفته تا مصالح اولیه ساخت گلخانه. با افزایش تورم، هزینهها بهطور مداوم بالا رفت و همین موضوع سرعت کار را کاهش داد.
در کنار اینها، شیوع کرونا هم باعث توقف یا کندی بسیاری از برنامهها شد.
از طرف دیگر، در حوزه بازاریابی نیز با چالش روبهرو هستیم. تولید بدون بازار پایدار، نمیتواند ادامهدار باشد و ما در این بخش همچنان نیازمند حمایت جدی هستیم.
تسنیم: روند رونق کار را چگونه ادامه دادید؟
نخودی: در سال 99 کار را بهصورت جدیتر آغاز کردیم. البته در این مسیر با مشکلاتی در حوزه تسهیلات نیز مواجه شدیم؛ از جمله اینکه بانک ترجیح میداد تسهیلات مستقیماً به پیمانکار پرداخت شود، نه به تولیدکنندگان.
در یکی از پروژهها حتی پیمانکار به تعهدات خود عمل نکرد و همین موضوع مشکلات زیادی ایجاد کرد، اما با وجود همه این چالشها، کار را متوقف نکردیم و تولید ادامه پیدا کرد.
تسنیم: محصولات تولیدی را چگونه به فروش میرسانید؟
نخودی: در سالهای ابتدایی، فروش بسیار خوب بود و استقبال بازار محلی عالی بود. بانوان محصولات خود را در بازارهایی مثل جمعه بازار جویبار عرضه میکردند.
در سالهای اخیر نیز فروش آنلاین به کمک آمده و برخی از بانوان از طریق فضای مجازی محصولات خود را مستقیم به مشتریان عرضه میکنند. این موضوع باعث شده سود بهصورت مستقیم به تولیدکننده برسد و واسطهها کمتر شوند.
تسنیم: برای توسعه بازار چه اقداماتی انجام دادید؟
نخودی: در نمایشگاههای مختلفی در سطح کشور شرکت کردیم؛ یکی از مهمترین آنها نمایشگاه مصلی تهران بود که فرصت بسیار خوبی برای ارتباط با فعالان حوزه گلخانه و بازارهای جدید ایجاد کرد.
در این نمایشگاهها با واسطهها، گلخانهداران و فعالان اقتصادی از نقاط مختلف کشور ارتباط گرفتیم و همین موضوع به توسعه شبکه فروش کمک زیادی کرد.
تسنیم: این فعالیتها چه تأثیری بر زندگی بانوان داشته است؟
نخودی:تأثیر این فعالیتها بسیار ملموس است. امروز بسیاری از بانوان روستا توانستهاند از همین مسیر، درآمد مستقل داشته باشند. برخی خودرو خریداری کردهاند، برخی برای تحصیل فرزندانشان هزینه کردهاند و حتی تعدادی توانستهاند با همین درآمد، زندگی فرزندانشان را سامان دهند یا مراسم ازدواج آنها را برگزار کنند.
این تغییر فقط اقتصادی نیست؛ بلکه یک تغییر در اعتمادبهنفس و جایگاه اجتماعی بانوان هم ایجاد کرده است.
تسنیم: مهمترین چالش امروز برای پایداری این مشاغل چیست؟
نخودی: بزرگترین مشکل این است که حمایتها نباید فقط در مرحله شروع باشد. بسیاری از پروژهها در ابتدای کار آموزش و مجوز میگیرند، اما در ادامه رها میشوند.
ما نیاز داریم بهصورت مستمر آموزش، نظارت و بهروزرسانی دانش داشته باشیم. بازار و تولید دائماً در حال تغییر است و اگر کارآفرینان بهروز نشوند، نمیتوانند در رقابت باقی بمانند.
از طرف دیگر، مشکلات زیرساختی مثل قطع آب، برق و گاز میتواند کل زنجیره تولید را مختل کند. بهخصوص در گلخانهها، قطع گاز یا برق میتواند خسارت مستقیم به محصول وارد کند.
به همین دلیل انتظار داریم حمایت از تولیدکنندگان خرد بهصورت پایدار، نه مقطعی، ادامه پیدا کند.
انتهای پیام/
جدیدترین نظرات مخاطبان