آیا خوردن استامینوفن در بارداری باعث اوتیسم می‌شود؟

سال‌هاست که مصرف دارو در دوران بارداری، به‌ویژه داروهای رایجی مثل استامینوفن، با نگرانی و تردید همراه بوده است. بسیاری از مادران باردار در مواجهه با سردرد، تب یا دردهای روزمره این سؤال را دارند: «آیا این دارو می‌تواند روی مغز جنین اثر بگذارد؟»

در سال‌های اخیر، برخی مطالعات احتمال داده بودند که مصرف استامینوفن -که با نام تجاری تایلنول هم شناخته می‌شود- ممکن است با افزایش خطر اختلال طیف اوتیسم یا مشکلات رشدی در کودکان مرتبط باشد. این موضوع باعث نگرانی گسترده والدین و حتی بحث‌های حقوقی و رسانه‌ای شد.

اما حالا یک پژوهش بسیار بزرگ در دانمارک، تصویری متفاوت ارائه کرده است. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد مصرف استامینوفن در دوران بارداری، دست‌کم بر اساس داده‌های فعلی، ارتباط معناداری با افزایش خطر اوتیسم در کودکان ندارد.

یکی از بزرگ‌ترین مطالعات درباره بارداری و اوتیسم
این پژوهش که نتایج آن در نشریه علمی JAMA Pediatrics منتشر شده، بیش از ۱.۵ میلیون کودک متولدشده در دانمارک بین سال‌های ۱۹۹۷ تا ۲۰۲۲ را بررسی کرده است.

پژوهشگران وضعیت کودکانی را که در دوران جنینی در معرض استامینوفن قرار گرفته بودند، با کودکانی که چنین مواجهه‌ای نداشتند مقایسه کردند. نتیجه اصلی مطالعه توجه زیادی جلب کرد:

نرخ ابتلا به اوتیسم در کودکان در معرض استامینوفن حدود ۱.۸ درصد بود
درحالی‌که این رقم در گروه بدون مواجهه حدود ۳ درصد ثبت شد

پژوهشگران می‌گویند حتی پس از بررسی عواملی مانند میزان مصرف دارو، زمان استفاده در دوران بارداری، وضعیت سلامت مادر و سایر عوامل مؤثر هیچ ارتباط معنادار و مستقیمی میان مصرف استامینوفن و اوتیسم مشاهده نشد.

چرا این مسئله اینقدر مهم است؟
استامینوفن یکی از معدود داروهایی است که معمولاً در دوران بارداری نسبتاً ایمن تلقی می‌شود و پزشکان برای تب، سردرد یا دردهای عضلانی آن را تجویز می‌کنند.

کنترل تب در بارداری اهمیت زیادی دارد، چون تب شدید و طولانی‌مدت خود می‌تواند برای جنین خطرناک باشد.

اما از حدود یک دهه قبل، برخی مطالعات مشاهده‌ای احتمال داده بودند که مصرف مکرر یا طولانی‌مدت استامینوفن شاید با مشکلات عصبی-رشدی در کودکان ارتباط داشته باشد.
مطالعه جدید به‌دلیل چند ویژگی مهم مورد توجه قرار گرفته است:

حجم بسیار بزرگ نمونه
پیگیری طولانی‌مدت
استفاده از داده‌های ملی سلامت
و کنترل دقیق عوامل مخدوش‌کننده

این موضوع باعث شده نتایج آن نسبت به بسیاری از پژوهش‌های قبلی قابل‌اعتمادتر تلقی شود. همچنین یافته‌های این تحقیق با مطالعات جدیدتر در سوئد و سایر کشورهای اروپایی همسو است؛ پژوهش‌هایی که آن‌ها نیز شواهد قطعی از ارتباط مستقیم میان استامینوفن و اوتیسم پیدا نکرده بودند.

چرا برخی مطالعات قبلی نگران‌کننده بودند؟
بخش زیادی از نگرانی‌ها از مطالعاتی ناشی می‌شد که ارتباط آماری میان مصرف استامینوفن و افزایش خطر اوتیسم، بیش‌فعالی (ADHD) یا مشکلات رفتاری را گزارش کرده بودند.
اما مشکل این بود که بسیاری از این مطالعات نمی‌توانستند به‌طور کامل مشخص کنند آیا عامل اصلی خود دارو بوده یا شرایطی که باعث مصرف دارو شده‌اند؛ مثلاً تب، عفونت، التهاب یا بیماری‌های زمینه‌ای مادر.
به همین دلیل، دانشمندان تأکید داشتند که ارتباط آماری الزاماً به معنای رابطه علت و معلولی نیست.

آیا این یعنی مصرف استامینوفن کاملاً بی‌خطر است؟
پزشکان می‌گویند نه‌تنها در مورد استامینوفن، بلکه درباره هر دارویی در دوران بارداری باید اصل «کمترین دوز مؤثر و کوتاه‌ترین مدت مصرف» رعایت شود.
اگرچه مطالعه جدید نگرانی‌ها را تا حد زیادی کاهش داده، اما متخصصان همچنان توصیه می‌کنند:

از مصرف خودسرانه دارو پرهیز شود
دارو فقط در صورت نیاز واقعی استفاده شود
و زنان باردار پیش از مصرف مداوم هر دارویی با پزشک مشورت کنند
 

اوتیسم؛ بیماری‌ای با عوامل پیچیده
متخصصان تأکید می‌کنند اختلال طیف اوتیسم یک وضعیت پیچیده عصبی-رشدی است که احتمالاً تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل شکل می‌گیرد؛ اعم از: ژنتیک، عوامل محیطی، وضعیت متابولیک و شرایط دوران بارداری. به همین دلیل، بعید است بتوان علت آن را به یک عامل واحد نسبت داد.

متخصصان چه می‌گویند؟
پژوهشگران این مطالعه می‌گویند یافته‌های جدید می‌تواند به کاهش اضطراب بسیاری از مادران کمک کند. در سال‌های اخیر، نگرانی درباره مصرف استامینوفن باعث شده بعضی زنان باردار حتی در شرایط ضروری هم از مصرف دارو یا درمان تب اجتناب کنند.
درحالی‌که پزشکان هشدار می‌دهند تب شدید کنترل‌نشده خود می‌تواند خطرات جدی‌تری برای مادر و جنین ایجاد کند.
مطالعه بزرگ دانمارکی که روی بیش از ۱.۵ میلیون کودک انجام شده، شواهد تازه‌ای ارائه می‌دهد که مصرف استامینوفن در دوران بارداری با افزایش خطر اوتیسم ارتباط مستقیمی ندارد.

اگرچه بحث علمی درباره اثرات داروها در بارداری همچنان ادامه دارد، اما یافته‌های جدید نشان می‌دهد نگرانی‌های گسترده درباره استامینوفن ممکن است بیش از حد بزرگ‌نمایی شده باشد.

در نهایت، متخصصان تأکید می‌کنند مهم‌ترین اصل در دوران بارداری، مصرف آگاهانه داروها و مشورت با پزشک است، نه ترس افراطی و نه مصرف بی‌احتیاط.