نئوم به بازار دست‌دوم رسید / رؤیای سعودی چه شد؟

پروژه نئوم قرار بود نماد جدید عربستان سعودی باشد؛ شهری که میلیاردها دلار برایش هزینه شد تا چهره این کشور را برای جهان بازتعریف کند. اما رؤیایی که قرار بود ویترین «چشم‌انداز ۲۰۳۰» باشد، این روزها یکی پس از دیگری قراردادهایش را می‌بازد؛ از لغو پروژه‌های چندمیلیارد دلاری گرفته تا کنار رفتن پیمانکاران بین‌المللی و حالا نشانه‌ای از این کوچک‌شدن، به بازار دست‌دوم رسیده است: تجهیزاتی که روزی برای ساختن غول‌آساترین پروژه جهان به کار می‌رفتند، حالا در ویترین فروش شرکت‌های اجاره‌دهنده تجهیزات قرار گرفته‌اند.
در ادامه حتما بخوانید: هزینه ۴۰ میلیارد دلاری گردشگران در عربستان

نئوم چه بود؟
 
پروژه «نئوم» در سال ۲۰۱۷ توسط ولیعهد سعودی محمد بن سلمان کلید خورد و بخشی از برنامه کلان «چشم‌انداز ۲۰۳۰» برای کاهش وابستگی اقتصاد عربستان به نفت بود. این پروژه در شمال دریای سرخ، در نزدیکی مصر و اردن، روی مساحتی حدود ۲۶۵۰۰ کیلومترمربع طراحی شده بود و در اوج خود بزرگ‌ترین پروژه ساختمانی جهان به شمار می‌رفت. محور اصلی آن «د لاین» (The Line) بود؛ شهری خطی به طول حدود ۱۷۰ کیلومتر که قرار بود تا سال ۲۰۳۰ میزبان ۹ میلیون نفر باشد.
 

سقوط از رؤیا به واقعیت
 
طبق گزارش فایننشال‌تایمز که رسانه‌های بین‌المللی نیز آن را بازتاب دادند، تاکنون دست‌کم ۵۰ میلیارد دلار صرف پروژه شده و محمد بن سلمان به‌طور چشمگیری فاز نخست برنامه‌ها را کوچک کرده است.تحقیقات بلومبرگ که توسط الاستقلال بازتاب یافت نشان می‌دهد چند چهره بین‌المللی از جمله معمار بریتانیایی نورمن فاستر، سم آلتمن (خالق چت‌جی‌پی‌تی) و ارنست مونیز (وزیر سابق انرژی آمریکا) از هیئت مشاوران نئوم کناره‌گیری کرده‌اند.روند کوچک‌سازی در سال ۲۰۲۶ شتاب گرفت. به گزارش سایت ویژن۲۰۳۰‌دات‌ای‌آی در مارس ۲۰۲۶ سه قرارداد بزرگ به ارزش مجموع حدود ۶.۸۵ میلیارد دلار لغو شد؛ از جمله فسخ قرارداد ۴.۷ میلیارد دلاری شرکت ایتالیایی وبویلد برای ساخت سدها و دریاچه آب شیرین در «تروجنا» و لغو بخشی از قرارداد تونل‌سازی شرکت کره‌ای هیوندای.شرکت‌هایی که نیروی کار و ناوگان عظیم تجهیزات به سایت نئوم اعزام کرده بودند، اکنون به‌جای فروش مستقیم تجهیزات، درگیر مذاکرات فشرده تسویه‌حساب با نئوم هستند؛ مذاکراتی که معمولاً حول پرداخت بابت کار انجام‌شده، جبران بخشی از هزینه‌های بسیج تجهیزات و در برخی موارد بازنویسی قرارداد برای انطباق با محدوده کوچک‌تر پروژه می‌چرخد
 
رقم‌های میلیارد‌دلاری فسخ در مارس ۲۰۲۶
 
نقطه اوج این روند در مارس ۲۰۲۶ رقم خورد. به گزارش سایت تحلیلی ویژن۲۰۳۰، در این ماه سه بسته قراردادی بزرگ به ارزش مجموع تقریبی ۶.۸۵ میلیارد دلار فسخ شد: شرکت ایتالیایی «وبویلد» (بزرگ‌ترین گروه مهندسی ایتالیا) اعلام کرد قرارداد ۴.۷ میلیارد دلاری‌اش برای ساخت سه سد و یک دریاچه آب شیرین ۲.۸ کیلومتری در منطقه «تروجنا» (که ۳۰ درصد پیشرفت داشت) از سوی نئوم فسخ شده است.
 

شرکت کره‌جنوبی «هیوندای» نیز فسخ بسته تونل‌سازی ۱۲.۵ کیلومتری خود (که در ژوئن ۲۰۲۲ واگذار شده بود) را تأیید کرد. شرکت مالزیایی «اورسندای» هم لغو قرارداد سازه فولادی و ضدحریق دهکده اسکی «تروجنا» را گزارش داد. معاون مدیرعامل نئوم، رایان فایز، در بهمن ۱۴۰۳ (فوریه ۲۰۲۵) در حاشیه اجلاس داووس رقم هزینه‌کرد کلی پروژه از زمان آغاز در ۲۰۱۷ را بیش از ۵۰ میلیارد دلار اعلام کرده بود.این لغوها ادامه روندی بود که از زمان تعلیق ساخت‌وساز «د لاین» توسط صندوق سرمایه‌گذاری عمومی سعودی در سپتامبر ۲۰۲۵ شتاب گرفته بود. نئوم پروژه نمک‌زدایی «مون‌لایت» را که قرار بود روزانه ۱۵۰ هزار مترمکعب آب تولید کند، پس از رسیدن به مرحله مناقصه لغو کرده است. سایت تحلیلی riyadh2030 این وضعیت را از زاویه پیمانکاران بررسی کرده و می‌گوید کوچک‌سازی نئوم پیامدهای حقوقی و مالی گسترده‌ای برای صدها پیمانکار داشته؛ شرکت‌هایی که نیروی کار و ناوگان تجهیزات عظیمی به سایت اعزام کرده بودند، اکنون ناچار به مذاکره درباره اصلاح قرارداد و در برخی موارد پذیرش زیان‌های قابل‌توجه شده‌اند. بر اساس همین گزارش، ارزش مجموع دعاوی پیمانکاران از ۳ میلیارد دلار فراتر می‌رود.
 

حالا؛ تجهیزات هم به بازار می‌رسد
 
در همین فضا، شرکت «دایم اکوئیپمنت رنتال» یکی از بزرگ‌ترین اجاره‌دهندگان تجهیزات سنگین در عربستان و خلیج فارس بخشی از ناوگان دست‌دوم خود را برای فروش گذاشته است. در پلتفرم فروش این شرکت، دسته‌بندی مشخصی با عنوان «تجهیزات دست‌دوم نئوم و تبوک وجود دارد که شامل بالابرها، ژنراتورها، لیفتراک‌ها و تجهیزات مشابه است.

نئوم دیگر آن نمادی نیست که قرار بود چهره عربستان را برای جهان بازتعریف کند؛ آنچه امروز می‌بینیم روایتی از عقب‌نشینی تدریجی است، قراردادهایی که یکی پس از دیگری فسخ می‌شوند، پیمانکارانی که به‌جای ساختن، درگیر تسویه‌حسابند و تجهیزاتی که به بازار دست‌دوم می‌رسند.
منبع: فارس