سواد سلامت روان؛ سپر جامعه در برابر آسیب‌های اجتماعی

دکتر مهرداد شریفی در گفت وگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: سلامت روان، رکن اصلی سرمایه انسانی و توسعه پایدار است؛ با این حال، فقدان دانش کافی درباره اختلالات روانی و شیوه‌های پیشگیری، بستر را برای گسترش آسیب‌های اجتماعی فراهم می‌سازد.

وی افزود: تبیین پیوند میان سواد سلامت روان و کاهش آسیب‌های اجتماعی، ضرورت مداخلات سیستماتیک در این حوزه را بیش از پیش آشکار می‌کند؛ سواد سلامت روان فراتر از آگاهی صرف درباره تشخیص‌های روان‌پزشکی است و توانمندی فرد در شناسایی، مدیریت، پیشگیری و درمان اختلالات روانی را نیز شامل می‌شود.

شریفی ادامه داد: جوامعی که سطح سواد سلامت روان در آن‌ها پایین است، با «انگ» عمیقی مواجه هستند؛ انگ اجتماعی می‌تواند مانعی جدی برای مراجعه به‌موقع افراد به متخصصان باشد و فرد را به سمت مکانیسم‌های مقابله‌ای ناکارآمد سوق دهد.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز با اشاره به اینکه یک چالش روان‌شناختی ساده ممکن است به یک آسیب اجتماعی ساختاری تبدیل شود اظهار کرد: آسیب‌های اجتماعی اغلب نتیجه مستقیم درمان‌نشدن یا نادیده‌گرفتن نیازهای روانی در مراحل اولیه هستند و شواهد تجربی نیز از وجود همبستگی معنادار میان سواد سلامت روان و کاهش آسیب‌ها حکایت دارند.

پیشگیری از رفتارهای پرخطر و اعتیاد
وی با تاکید بر اینکه یکی از نکات مهم در این زمینه، پیشگیری از رفتارهای پرخطر و اعتیاد است گفت: بسیاری از موارد سومصرف مواد در واقع نوعی «خوددرمانی» برای اختلالاتی مانند اضطراب، افسردگی یا تروماهای حل‌نشده هستند؛ فردی که از سواد سلامت روان بالایی برخوردار است، به جای پناه‌بردن به مواد، برای دریافت حمایت حرفه‌ای و استفاده از روش‌های صحیح مقابله با مشکلات روانی اقدام می‌کند.

شریفی بیان کرد: کاهش خشونت و رفتارهای تکانشی نیز با ارتقای سطح سواد سلامت روان ارتباط دارد. مدیریت هیجان و برخورداری از مهارت‌های مقابله‌ای از مولفه‌های مهم سواد سلامت روان هستند.

فقدان این مهارت‌ها در محیط‌های خانوادگی و اجتماعی، به‌ویژه هنگام بروز بحران، می‌تواند زمینه‌ساز خشونت‌های خانگی و نزاع‌های خیابانی شود.

رییس مرکز بهداشت خوزستان افزود: تقویت تاب‌آوری در بحران‌های اقتصادی موضوع مهم دیگری است که باید مورد توجه قرار گیرد، در جوامعی که با تلاطم‌های اقتصادی مواجه هستند، سطح سلامت روان جامعه به‌شدت در معرض خطر قرار می‌گیرد.
وی ادامه داد: آگاهی از تکنیک‌های ذهن‌آگاهی و در لحظه بودن و همچنین شناخت به‌موقع علائم فرسودگی می‌تواند مانع از فروپاشی نظام خانواده و افزایش نرخ طلاق شود.

آموزش سلامت روان در مدارس و دانشگاه‌ها
شریفی اظهار کرد: برای تبدیل سواد سلامت روان به ابزاری مؤثر در کاهش آسیب‌های اجتماعی، مداخلات باید از سطح فردی به سطح ساختاری منتقل شوند.

رییس مرکز بهداشت خوزستان گفت: در این زمینه، سواد سلامت روان باید به‌عنوان یک «مهارت زندگی» در نظام آموزشی ادغام شود. آموزش شناخت احساسات و نحوه درخواست کمک از دوران کودکی و نوجوانی می‌تواند نرخ آسیب‌های اجتماعی در بزرگسالی را به‌شدت کاهش دهد.

وی ادامه داد: استفاده از ظرفیت رسانه‌ها و الگوهای اجتماعی نیز برای ارتقای سواد سلامت روان اهمیت دارد، شکستن انگ‌های فرهنگی با استفاده از شخصیت‌های تاثیرگذار و رسانه‌های جمعی و عادی‌سازی صحبت درباره سلامت روان، گامی اساسی در این مسیر است.

شریفی افزود: همچنین ایجاد شبکه‌های حمایتی در محلات و محیط‌های کاری، مانند برگزاری کارگاه‌های مدیریت فرسودگی شغلی، می‌تواند به شناسایی گروه‌های در معرض خطر پیش از وقوع بحران کمک کند.

رییس مرکز بهداشت خوزستان اظهار کرد: سواد سلامت روان نه یک ضرورت لوکس، بلکه یک ضرورت اجتماعی برای بقا و رشد است؛ زمانی که جامعه بیاموزد سلامت روان بخشی جدایی‌ناپذیر از سلامت عمومی است، «انگ» کاهش یافته و مسیر برای پیشگیری اولیه هموار می‌شود.

کاهش آسیب‌های اجتماعی تنها با ابزارهای قانونی امکان‌پذیر نیست، بلکه از طریق توانمندسازی روانی تک‌تک شهروندان نیز میسر است، توسعه سیاست‌گذاری‌های کلان با تمرکز بر «آموزش سلامت روان» نیز سرمایه‌گذاری برای آینده‌ای امن‌تر و باثبات‌تر خواهد بود.