افسردگی ۲۳ درصد از پرستاران ایرانی پس از دوران کرونا

پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران و موسسات همکار برای انجام این مطالعه، نتایج ۲۲ پژوهش انجام‌شده در نقاط مختلف ایران را که بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴ منتشر شده بودند، بررسی و با یکدیگر ترکیب کردند.

هدف اصلی، برآورد میزان افسردگی در میان پرستاران ایرانی پس از آغاز همه‌گیری کووید-۱۹ و شناسایی گروه‌هایی بود که ممکن است آسیب‌پذیری بیشتری داشته باشند.

افسردگی در ۲۳ درصد پرستاران
تحلیل ترکیبی داده‌ها نشان داد شیوع کلی افسردگی در میان پرستاران ایرانی حدود ۲۳ درصد بوده است. به بیان ساده، این نتیجه نشان می‌دهد که تقریباً از هر چهار تا پنج پرستار، یک نفر در مطالعات بررسی‌شده با افسردگی روبه‌رو بوده است. بازه برآورد پژوهشگران نیز بین ۱۹ تا ۳۰ درصد قرار داشت که نشان‌دهنده تفاوت میزان افسردگی در مطالعات و جمعیت‌های مختلف است.

افسردگی متوسط شایع‌تر بود
پژوهشگران شدت افسردگی را نیز بررسی کردند. نتایج نشان داد افسردگی متوسط شایع‌ترین سطح افسردگی در میان پرستاران مورد بررسی بوده و حدود ۲۴ درصد را شامل می‌شده است. برآورد‌های مربوط به افسردگی خفیف و شدید نیز نشان داد مشکلات سلامت روان در این جمعیت به یک سطح محدود نمی‌شود و گروهی از پرستاران با علائم شدیدتر نیز روبه‌رو هستند.

چه عواملی با افسردگی بیشتر همراه بودند
در تحلیل‌های زیرگروهی، پرستاران دارای مدارک تحصیلی بالاتر، به‌طور متوسط نمرات افسردگی بیشتری نسبت به پرستاران دارای مدرک کارشناسی داشتند. همچنین، میانگین نمرات افسردگی در پرستاران مرد کمی بالاتر از پرستاران زن گزارش شد. با این حال، پژوهشگران ارتباط معناداری میان سن و میزان افسردگی پیدا نکردند.
نویسندگان مطالعه معتقدند مسئولیت‌های بیشتر و مواجهه با فشار‌های شغلی می‌تواند در توضیح برخی از این تفاوت‌ها نقش داشته باشد، اما این یافته‌ها لزوماً به معنای آن نیست که هر فرد با تحصیلات بالاتر یا هر پرستار مرد حتماً در معرض افسردگی بیشتری قرار دارد؛ بلکه این تفاوت‌ها در سطح میانگین گروه‌های بررسی‌شده مشاهده شده‌اند.

چرا همه‌گیری برای پرستاران فشار روانی زیادی ایجاد کرد
پرستاران در دوران همه‌گیری با شرایط دشواری مانند افزایش حجم کار، کمبود نیروی انسانی، مراقبت از بیماران بدحال و نگرانی از ابتلا یا انتقال بیماری به خانواده روبه‌رو بودند. بر اساس مرور پژوهشگران، فشار‌های ناشی از همه‌گیری می‌توانست سلامت روان پرستاران را تحت تأثیر قرار دهد و احساس خستگی، استرس و فرسودگی را تشدید کند.
پژوهش همچنین اشاره می‌کند که خطر مشکلات روانی تنها به پرستاران شاغل در بخش‌های اختصاصی کووید-۱۹ محدود نبوده است. فشار‌های ناشی از همه‌گیری می‌توانست بر کارکنان پرستاری در بخش‌های مختلف اثر بگذارد.

چرا این موضوع برای نظام سلامت اهمیت دارد
سلامت روان پرستاران فقط یک مسئله فردی نیست. پژوهشگران تأکید می‌کنند که افسردگی و فشار روانی می‌تواند بر کیفیت زندگی و عملکرد شغلی پرستاران اثر بگذارد و در شرایط شدید، بر کیفیت مراقبت از بیماران نیز تأثیرگذار باشد.
به همین دلیل، نویسندگان مطالعه پیشنهاد می‌کنند حمایت از سلامت روان پرستاران باید به بخشی پایدار از برنامه‌ریزی نظام سلامت تبدیل شود؛ به‌ویژه در زمان بحران‌های بهداشتی و همه‌گیری‌ها.

چه راهکار‌هایی پیشنهاد شده است
پژوهشگران بر اجرای برنامه‌هایی مانند موارد زیر تأکید کرده‌اند:
دسترسی آسان‌تر پرستاران به مشاوره و خدمات تخصصی سلامت روان
برگزاری برنامه‌ها و کارگاه‌های مدیریت استرس
ایجاد و تقویت گروه‌های حمایت همکاران
تدوین سیاست‌های محیط کار با اولویت سلامت روان کارکنان
ایجاد تغییرات ساختاری برای بهبود محیط کار و افزایش حمایت از پرستاران
به گفته نویسندگان، چنین اقداماتی می‌تواند به افزایش تاب‌آوری پرستاران و حفظ کیفیت خدمات درمانی در بحران‌های آینده کمک کند.

یک نکته مهم درباره محدودیت‌های پژوهش
نویسندگان یادآور شده‌اند که بسیاری از مطالعات واردشده در این فراتحلیل از روش‌های نمونه‌گیری در دسترس یا آنلاین استفاده کرده بودند. بنابراین، ممکن است نتایج به‌طور کامل نماینده همه پرستاران ایران نباشد. همچنین، تفاوت میان روش‌ها و محل انجام مطالعات می‌تواند بخشی از اختلاف در میزان افسردگی گزارش‌شده را توضیح دهد.

جمع‌بندی
پیام اصلی این پژوهش روشن است: آثار روانی همه‌گیری کووید-۱۹ بر پرستاران ایرانی همچنان موضوعی مهم برای نظام سلامت است.

برآورد شیوع ۲۳ درصدی افسردگی نشان می‌دهد حمایت از پرستاران نباید تنها به تجهیزات و شرایط فیزیکی کار محدود شود و سلامت روان آنان نیز باید بخشی اساسی از برنامه‌ریزی برای شرایط عادی و بحران‌های آینده باشد.
به زبان ساده، مراقبت از کسانی که از بیماران مراقبت می‌کنند، بخشی ضروری از مراقبت از کل نظام سلامت است.