از جنگ داخلی تا کشتارهای هولناک جمعی؛ در سودان چه می‌گذرد؟

به گزارش اقتصادآنلاین، جنگ داخلی در سودان به سیاه‌ترین روزهای خود رسیده است. در قلب غرب سودان، شهر الفاشر پس از هجده ماه محاصره، به صحنه یکی از هولناک‌ترین کشتارهای جمعی دهه اخیر بدل شده است.

 نیروهای شبه‌نظامی «پشتیبانی سریع» موسوم به RSF با یورش به این شهر، صدها غیرنظامی، بیماران و کارکنان بیمارستان‌ها را قتل‌عام کردند. این رویداد یادآور نسل‌کشی دارفور در دو دهه پیش است.

این بار اما آنقدر وقایع سودان هولناک است که نهادهای بین‌المللی از «فاجعه انسانی بی‌سابقه» سخن می‌گویند. هرچند که جهان در سکوتی عجیب نسبت به این وقایع به سر می‌برد.

الفاشر؛ از گرسنگی تا قتل‌عام

به‌دنبال سقوط شهر الفاشر، مرکز ایالت دارفور شمالی، گزارش‌های متعددی از کشتار دسته‌جمعی، اعدام میدانی و تجاوز به غیرنظامیان منتشر شده است.

منابع محلی و شاهدان عینی از قتل صدها بیمار و پزشک در بیمارستان مادران و نوزادان شهر خبر داده‌اند؛ بیمارستانی که به گفته صندوق جمعیت سازمان ملل، روز ۷ آبان شاهد مرگ دست‌کم ۴۶۰ نفر بود.

در همان زمان، ده‌ها تن از مردم بی‌دفاعی که می‌کوشیدند از شهر بگریزند، در مسیر خروج دارایی‌هایشان غارت شد و در برابر چشمان خانواده‌هایشان تیرباران شدند. بازماندگان گفته‌اند نیروهای شبه‌نظامی مردم را بر اساس جنسیت، سن یا قومیت جدا می‌کردند و بسیاری را برای دریافت باج، از ۵ تا ۳۰ میلیون پوند سودانی، به گروگان می‌گرفتند.

تکرار الگوی نسل‌کشی قومی

کشتار الفاشر در امتداد الگوی خشونت قومی‌ است که نیروهای پشتیبانی سریع در دارفور دنبال می‌کنند.

دو سال قبل، شهر جنینه در دارفور غربی شاهد قتل نزدیک به ۱۵ هزار نفر، عمدتاً از قوم غیرعرب «مسالیت» بود. همان سال، در اردوگاه آوارگان «زمزم»، بیش از ۱۵۰۰ غیرنظامی در عرض سه روز کشته شدند. اکنون الفاشر، آخرین سنگر ارتش سودان در غرب کشور، به سرنوشت مشابهی دچار شده است.

کارشناسان می‌گویند که این الگوی کشتار از زمان فعالیت شبه‌نظامیان عرب «جنجوید» در اوایل دهه ۲۰۰۰ ادامه دارد؛  شبه نظامیان عرب زبان در منطقه دارفور در غرب سودان که بعدها به «نیروهای پشتیبانی سریع» تبدیل شد.

الکس دِ وال، مدیر بنیاد صلح جهانی دانشگاه تافتس، می‌گوید: «این نیرو بیش از بیست سال است که همین نوع عملیات نظامی شامل حملات مستقیم به غیرنظامیان را انجام می‌دهد.»

سکوت و پیش‌بینی‌پذیری فاجعه

سازمان‌های بین‌المللی و نهادهای حقوق بشری ماه‌ها پیش از سقوط الفاشر درباره احتمال وقوع کشتار گسترده هشدار داده بودند.

محمد بدوی، فعال مرکز عدالت و مطالعات صلح آفریقا، نیز ارتش سودان را به ترک مسئولیت در قبال حفاظت از غیرنظامیان متهم کرد. او گفت ارتش «عمداً عقب‌نشینی کرد و مردم را تنها گذاشت، با آگاهی از اینکه کشتار رخ خواهد داد.»

با این حال، نهادهای بین‌المللی و بسیاری از کشورها نه تنها از بروز فاجعه جلوگیری نکردند که حتی امروز نسبت به آن واکنشی جدی نشان نداده‌اند. 

تصاویر هولناک در فضای مجازی

بخش زیادی از شواهد کشتارها را خود نیروهای جنجوید منتشر کرده‌اند. آنان با انتشار ویدیوهای اعدام و مثله‌کردن قربانیان در شبکه‌های اجتماعی، جنگ روانی علیه مخالفان به‌راه انداخته‌اند. تصاویر ماهواره‌ای که توسط «آزمایشگاه تحقیقات بشردوستانه دانشگاه ییل» تحلیل شده، وجود اجساد در اطراف بیمارستان‌ها و رد خون گسترده را تأیید کرده است.

در یکی از ویدیوها، جنگجویی با نام مستعار «ابو لولو» دیده می‌شود که مردی بی‌دفاع را از فاصله نزدیک می‌کشد. پس از انتشار تصاویر، گروه پشتیبانی سریع اعلام کرد او را بازداشت کرده است، اما ناظران بسیاری تعهد این نیرو به «پاسخگویی» را بی‌اعتبار می‌دانند.

فرار از شهرها و آوارگی

سازمان ملل اعلام کرده که بین روزهای ۴ تا ۹ آبان بیش از ۶۲ هزار نفر از الفاشر گریخته‌اند. تنها حدود پنج هزار نفر توانسته‌اند خود را به شهر «تاویلا» برسانند. پزشکان بدون مرز گزارش داده‌اند که تمامی کودکان زیر پنج سالی که تازه به تاویلا رسیده‌اند، دچار سوءتغذیه حاد هستند.

یکی از نجات‌یافتگان ۲۴ ساله گفته است از میان ۲۰۰ نفری که همراه او بودند، تنها چهار نفر توانستند با پرداخت باج از مرگ نجات یابند. زنی ۲۶ ساله نیز روایت کرده که شوهرش هنگام پرداخت باج برای نجات خانواده‌اش در برابر چشمان آنان کشته شد. دختری ۱۹ ساله گفت که توسط سربازان مورد تجاوز قرار گرفت.

گسترش جغرافیای جنگ

همزمان با وقایع دارفور، ایالت کردفان شمالی نیز شاهد حملات گسترده شبه‌نظامیان بوده است. شهر «بارا» هفته گذشته سقوط کرد و بیش از ۳۶ هزار نفر از ساکنانش گریختند. سخنگوی دبیرکل سازمان ملل از «اعدام میدانی داوطلبان هلال‌احمر و گزارش‌های نگران‌کننده از خشونت جنسی» در این منطقه خبر داده است.

محمد الشیخ از شبکه پزشکان سودان گفت که پناه‌جویان «در گرمای شدید روز و سرمای طاقت‌فرسای شب» پیاده از بیابان عبور می‌کنند تا به «الابیض»، مرکز ایالت، برسند.

بیش از دو سال جنگ داخلی

جنگ داخلی سودان که از سال ۲۰۲۳ میان ارتش تحت فرمان ژنرال عبدالفتاح البرهان و نیروهای پشتیبانی سریع به رهبری محمد حمدان دقلو (حمیدتی) آغاز شد، تاکنون جان بیش از ۱۵۰ هزار نفر را گرفته و ۱۲ میلیون نفر را آواره کرده است. طبق برآورد سازمان ملل، نیمی از جمعیت ۵۱ میلیونی سودان به کمک غذایی نیاز دارند و قحطی و وبا در سراسر کشور در حال گسترش است.

در حالی که آمریکا، عربستان سعودی، مصر و امارات به‌عنوان میانجی در مذاکرات صلح شناخته می‌شوند، کارشناسان می‌گویند بدون فشار واقعی بر حامیان تسلیحاتی طرفین، به‌ویژه امارات، هیچ امیدی به توقف کشتار وجود ندارد.

چه خواهد شد؟

امروز، سودان کشوری دوپاره است. ارتش کنترل خارطوم، شرق و سواحل دریای سرخ را در دست دارد، و شبه‌نظامیان موسوم به RSF  بر سراسر غرب و کردفان مسلط هستند. در این میان، میلیون‌ها انسان بی‌صدا میان مرگ، گرسنگی و آوارگی سرگردان‌اند.