مسیر ناهموار دیپلماسی؛ سیگنال‌های ایران و آمریکا به مذاکره می‌رسد؟

به گزارش اقتصادآنلاین، از یک سو دونالد ترامپ رییس‌جمهور آمریکا از تشدید تحریم‌ها علیه ایران سخن می‌گوید و از سوی دیگر وزیر خارجه ایران تاکید دارد که دیپلماسی همچنان زنده است، اما در صورتی که طرف مقابل از موضع برابر پشت میز مذاکره بنشیند.

سعید خطیب‌زاده معاون وزیر خارجه تایید کرده که «هر چند کانال‌ها بین ایران و آمریکا زیادند، اما پیام قابل اعتنا کم است که بتوانیم روی آنها کار کنیم.»

این یعنی، پیام‌های ردوبدل‌شده تا اینجا مثبت ارزیابی نشده است.

تحریم‌های ایران تشدید می‌شود؟

اظهارات دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، درباره تدوین لایحه‌ای برای اعمال «تحریم‌های بسیار شدید» علیه هر کشوری که با روسیه تجارت کند، بار دیگر نام ایران را به محور مباحث سیاست خارجی در واشنگتن بازگردانده است.

ترامپ اعلام کرد که پیشنهاد اضافه‌کردن ایران به این لایحه را شخصاً مطرح کرده و «ممکن است ایران هم به این مدل افزوده شود.»

اگرچه او توضیح نداد که افزوده‌شدن نام ایران چه حوزه‌هایی را هدف قرار می‌دهد، اما برداشت غالب تحلیلگران این است که دولت آمریکا در صدد گسترش دامنه تحریم‌های ثانویه علیه ایران است. شیوه‌ای که البته در سال‌های گذشته نیز با عنوان سیاست فشار حداکثری علیه ایران استفاده شده بود.

اما براساس گزارش‌ها، در ماه‌های اخیر، واشنگتن فشار بر نفتکش‌های ایران را افزایش داده است. این تحریم‌ها می‌تواند به کاهش خرید نفت ایران از سوی چین منجر شود.

اعلام آمادگی ایران برای مذاکره

در سوی مقابل، وزیر خارجه و کمال خرازی رییس شورای راهبردی روابط خارجی درباره آمادگی ایران برای مذاکره صحبت کرده‌اند.

سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، گفته که اکنون «درخواست برای مذاکره مجدداً آغاز شده و این طبیعی است؛ زیرا به آنچه در مورد برنامه هسته‌ای ایران از طریق حمله نظامی می‌خواستند برسند، نرسیدند و این همان حرفی بود که ما بار‌ها گفته بودیم». او همچنین گفته که «ایران آماده مذاکره است، اما زمانی که اصول و ضوابط واقعی مذاکره رعایت شود.»

خطیب‌زاده، معاون وزیر خارجه، نیز رویکرد مشابهی را مطرح کرده و گفته «اگر مذاکره‌ای با آمریکا رخ دهد، مذاکره مسلح خواهد بود؛ مذاکره‌ای بدون اعتماد و همراه با آمادگی کامل برای مقابله با فریب‌ها.»

این تعبیر که پیش‌تر در ادبیات رسمی مقامات ایران کمتر استفاده شده بود، نشان می‌دهد دیدگاه تهران نسبت به واشنگتن پس از حملات نظامی اخیر سخت‌تر شده، اما باب مذاکره هنوز کاملاً بسته نیست.

تماس‌ تلفنی با چاشنی میانجی‌‌گری

در یک ماه گذشته مجموعه‌ای از تحرکات دیپلماتیک در روابط تهران و واشنگتن رخ داده است. در میانه این تحولات، سید عباس عراقچی و رافائل گروسی با یک یکدیگر تماس تلفنی داشتند؛ تماسی که به نظر می‌رسد با میانجی‌گری دولت مصر انجام شده و هدف آن جلوگیری از تشدید تنش در آستانه نشست شورای حکام بوده است.

به نظر می‌رسد برخی دولت‌ها از مصر گرفته تا قطر و عمان، نقش میانجی‌گری بی‌سر‌و‌صدا را برعهده گرفته‌اند و رفت‌وآمد‌های دیپلماتیک با محور کاهش تنش در خلیج فارس شدت بیشتری پیدا کرده است.

سایه شورای حکام بر مناسبات دیپلماتیک

تحولات دیپلماتیک اخیر با تشدید فشار‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همزمان شده است.

در نشست تازه شورای حکام، سه کشور انگلیس، فرانسه و آلمان پیش‌نویس قطع‌نامه‌ای را علیه ایران ارائه کرده‌اند؛ قطع‌نامه‌ای که ایران آن را «سیاسی» می‌داند و معتقد است با وجود همکاری‌های فنی اخیر، هدف آن افزایش فشار در مقطع حساس فعلی است.

بسیاری از تحلیلگران می‌گویند که این اقدام اروپا می‌تواند بر محاسبات دو طرف در مسیر احتمالی دیپلماسی تأثیر بگذارد و فضای گفت‌و‌گو را پیچیده‌تر کند، هرچند لزوماً مسیر مذاکرات را مسدود نمی‌کند.

گفت‌وگوی عراقچی با همتای روسی

در بحبوحه افزایش تنش‌ها با غرب، مراودات ایران با روسیه و چین ادامه دارد. سیدعباس عراقچی با همتای روسی خود به صورت تلفنی گفت‌و‌گو کرده است. روسیه و چین در حمایت از موضع ایران در دو نامه مشترک، بازگشت تحریم‌های بین‌المللی و فعال‌سازی مکانیسم ماشه را غیرمشروع دانسته‌اند. همچنین این دو کشور تاکید کرده‌اند که با پایان انقضای قطع‌نامه ۲۲۳۱، پرونده هسته‌ای ایران از شورای امنیت سازمان ملل خارج شده است.

سیگنال‌های متناقض در فضایی پرابهام، پیش‌بینی تحولات پیش‌رو را دشوار کرده است. اینجا، آمریکا به همراه سه کشور اروپایی انگلیس، فرانسه و آلمان تلاش دارند تا با اعمال فشار‌های همه‌جانبه ایران را پای میز مذاکره بیاورند. در مقابل، اما ایران که فعلا در مقام موضع‌گیری از حمایت روسیه و چین برخوردا است، تاکید دارد که فقط بر سر برنامه هسته‌ای و از موضعی برابر حاضر به‌گفت‌و‌گو است و از مواضع خود نیز عقب نمی‌شیند.