بازخوانی تجربه وکلای اربعه الگوی روشن مواجهه با مسئله انتظار

تیترهای پیشنهادی

دکتر جباری: عثمان بن سعید، نخستین نایب امام عصر(عج)، محصول سال‌ها اعتماد امامان بود

دکتر جباری: سابقه وکالت عثمان بن سعید، پشتوانه نیابت در عصر غیبت شد

دکتر جباری: امانت‌داری و حفظ اسرار، معیار اصلی انتخاب نایب اول بود

دکتر جباری: عثمان بن سعید حلقه اتصال سه امام معصوم با شیعیان بود

به گزارش خبرنگار مهر، در آستانه فرارسیدن میلاد حضرت ولی‌عصر(عج) و همزمان با ایام پرفضیلت ماه شعبان، دومین نشست از سلسله‌نشست‌های علمی «چهار فانوس» با محوریت «نقش و کارکردهای وکلای امامان شیعه در عصر غیبت»، با سخنرانی حجت الاسلام جباری، استاد تاریخ اسلام، در اندیشکده مهدویت و انقلاب اسلامی آستان مقدس مسجد جمکران برگزار شد.

جباری در این نشست با تأکید بر اینکه مسئله وکالت در تاریخ تشیع صرفاً یک سازوکار اداری نبوده است، اظهار داشت: نهاد وکالت از دوران امامان پیش از غیبت شکل گرفت و در عصر غیبت صغری به اوج کارکرد خود رسید؛ نهادی که نقش اساسی در حفظ پیوند اعتقادی، فقهی و مالی شیعه با امام معصوم(ع) ایفا کرد.

وی با اشاره به شرایط خاص سیاسی و امنیتی حاکم بر عصر امامان متأخر، خاطرنشان کرد: فشارهای حکومت عباسی و کنترل شدید ارتباطات امامان شیعه، سبب شد شبکه‌ای منسجم از وکلا در مناطق مختلف جهان اسلام شکل بگیرد تا هم پاسخ‌گوی نیازهای دینی مردم باشد و هم از انحراف و سوءاستفاده جلوگیری شود.

این استاد مهدویت با بیان اینکه وکلای امامان نقش واسطه‌ای صرف نداشتند، افزود: وکلا در حقیقت نمایندگان اعتماد امام بودند؛ افرادی که علاوه بر امانت‌داری مالی، وظیفه انتقال دقیق پیام‌ها، توقیعات و هدایت فکری جامعه شیعه را بر عهده داشتند و کوچک‌ترین لغزش در این مسیر می‌توانست به انحراف اعتقادی گسترده منجر شود.

جباری در ادامه به تفاوت جایگاه «وکیل» با «نائب خاص» اشاره کرد و گفت: اگرچه همه نواب اربعه از میان وکلای برجسته انتخاب شدند، اما هر وکیلی نائب نبود. نیابت، جایگاهی استثنایی و کاملاً محدود بود که تنها به افراد خاص و مورد اعتماد کامل امام عصر(عج) واگذار شد.

وی یکی از مهم‌ترین کارکردهای شبکه وکالت را آماده‌سازی جامعه شیعه برای دوران غیبت کبری دانست و تصریح کرد: شیعه در سایه این شبکه، به تدریج با عدم دسترسی مستقیم به امام معصوم(ع) خو گرفت و زمینه رجوع به فقها و عالمان دین فراهم شد؛ فرآیندی که بعدها به شکل‌گیری مرجعیت شیعه انجامید.

این پژوهشگر حوزه مهدویت همچنین با هشدار نسبت به سوءاستفاده‌های تاریخی از جایگاه وکالت و نیابت، خاطرنشان کرد: در کنار وکلای امین، همواره افرادی نیز با ادعای دروغین ارتباط با امام یا نیابت، تلاش کرده‌اند از احساسات دینی مردم سوءاستفاده کنند؛ مسئله‌ای که دقت و هوشیاری امامان(ع) در معرفی و تأیید وکلا را دوچندان می‌کرد.

حجت الاسلام جباری در بخش دیگری از سخنان خود به جایگاه نایب و وکیل نخست امام زمان(عج) اشاره کرد و گفت: عثمان بن سعید عمری، به عنوان اولین نائب خاص امام عصر(عج)، پیش از آغاز غیبت صغری سال‌ها در شمار وکلای مورد اعتماد امام هادی(ع) و امام حسن عسکری(ع) فعالیت می‌کرد. به گفته وی، این سابقه طولانی و اعتماد چند امام معصوم(ع)، نشان می‌دهد که نیابت در عصر غیبت یک انتخاب ناگهانی نبود، بلکه نتیجه سال‌ها آزمون، امانت‌داری و حفظ اسرار امامت در سخت‌ترین شرایط امنیتی بود.

وی در پایان سخنان خود تأکید کرد: بازخوانی تجربه تاریخی وکلای امامان و نواب اربعه، نه‌تنها برای فهم دقیق‌تر عصر غیبت ضروری است، بلکه می‌تواند الگوی روشنی برای مواجهه صحیح با مسئله انتظار، مرجعیت دینی و حفظ هویت شیعه در دوران معاصر ارائه دهد.

این نشست، دومین برنامه از سلسله‌نشست‌های «چهار فانوس» است که به مناسبت ایام ماه مبارک شعبان و در آستانه نیمه‌شعبان با هدف تبیین ابعاد تاریخی، فکری و تمدنی عصر غیبت، در اندیشکده مهدویت و انقلاب اسلامی مسجد مقدس جمکران برگزار می‌شود.