خاکستر تا زیارت؛ «شاهزاده ابراهیم» شفت دوباره جان گرفت

خبرگزاری تسنیم، شفت؛ زلیخا صفری: در نخستین ساعت‌های یک صبح تابستانی و هم‌زمان با روزهای معنوی اربعین حسینی، هنگامی که بسیاری دل در گرو سفر کربلا دارند، راهی زیارتگاهی شدم که مردم گیلان آن را با عنوان «ابوالفضل گیلان» می‌شناسند؛ امامزاده ابراهیم شفت، روستایی زیارتی و ییلاقی که در میان جنگل‌ها و ارتفاعات سرسبز شهرستان شفت قرار گرفته است.

کمتر گیلانی را می‌توان یافت که خاطره‌ای از سفر خانوادگی به شاهزاده ابراهیم، شب‌ماندن در جوار حرم، اقامت در اتاق‌ها و خانه‌های چوبی یا قدم‌زدن در بازار پرجنب‌وجوش آن نداشته باشد. برای بسیاری از مردم این استان، سفر به این روستا تنها یک گردش معمولی نیست، بلکه بخشی از خاطرات کودکی و پیوندی دیرینه با زیارت، خانواده و طبیعت است.

همه از دیدنی‌های شمال می‌گویند؛ از درختان سر به فلک کشیده و جنگل‌های هیرکانی تا سواحل، تالاب‌ها و شالیزارهای سبز، اما در میان این ظرفیت‌های شناخته‌شده، روستای امامزاده ابراهیم شفت مجموعه‌ای متفاوت از طبیعت، معنویت، معماری بومی، بازار محلی و زندگی شبانه را در خود جای داده است.

آغاز سفر از میان شالیزارها و رودخانه‌ها

صدای خروس‌ها و پرندگان در سحرگاه روستا، آغاز این سفر بود. پس از دعا و نیایش، دوربین و تجهیزات خبری را در کوله‌پشتی گذاشتم و با چند تکه نان و شکلات به‌عنوان توشه راه، حرکت را آغاز کردم.

حرکت در ساعت‌های ابتدایی صبح از میان روستاها، حس شادابی و زندگی را به انسان منتقل می‌کند؛ حسی که توصیف آن در چند جمله آسان نیست. مسیر از حوالی احمدسرگوراب شفت ادامه یافت و پس از عبور از کانال‌های پرآب منطقه فومنات، به جاده‌ای پرپیچ‌وخم رسید که طبیعت در دو سوی آن خودنمایی می‌کرد.

شیشه خودرو را پایین کشیدم تا عطر برنج، نسیم خنک صبحگاهی و بوی رطوبت جنگل را بهتر احساس کنم. عطر شالیزارهای گیلان در فصل تابستان، خود به‌تنهایی می‌تواند دلیلی برای سفر باشد. این همه نعمت طبیعی و ظرفیت کشاورزی، به مدیریتی نیاز دارد که بتواند محرومیت و توسعه‌نیافتگی را از چهره منطقه کنار بزند و زمینه رونق اقتصادی و توسعه پایدار را فراهم کند.

جاده از میان جنگل، رودخانه‌های خروشان و شالیزارهای پلکانی پنهان‌شده در دامنه کوه عبور می‌کرد. روستاهایی مانند چوبر، مبارک‌آباد، لاسک، کلوان و دورودخان یکی پس از دیگری پشت سر گذاشته شدند، در امتداد مسیر، مسافرانی دیده می‌شدند که سفره صبحانه را کنار رودخانه یا در سفره‌خانه‌های سنتی پهن کرده بودند. این منطقه همه‌چیز برای رونق زندگی بومی دارد؛ جنگل، رودخانه، کشاورزی، دامداری، میوه‌های جنگلی، صنایع‌دستی و ظرفیت پذیرش گردشگر.

بابارکاب؛ ایستگاهی کوچک در مسیر زیارت

در میانه مسیر، آرامگاه «بابارکاب» قرار دارد؛ مکانی مذهبی که در کنار جاده پرپیچ‌وخم واقع شده و بسیاری از مسافران برای زیارت و استراحت کوتاه در آن توقف می‌کنند، براساس روایت‌های محلی، بابارکاب در زمان حیات امامزاده ابراهیم مسئولیت خدمت به ایشان را برعهده داشت و هنگامی که مأموران خلیفه برای به شهادت رساندن امامزاده راهی شفت شدند، او را نیز مسموم کردند.

آرامگاه این خادم سالخورده و وفادار امروز از مکان‌های مورد احترام مردم منطقه است و در فاصله حدود پنج کیلومتری حرم امامزاده ابراهیم قرار دارد. در اطراف این آرامگاه، فروشندگان محلی با عرضه چای و محصولات بومی، زمینه‌ای هرچند محدود برای اشتغال جوانان ایجاد کرده‌اند.

در ساعات نخست صبح، خودروهای متعدد، مینی‌بوس‌ها و حتی خودروهای مسافران غیربومی در مسیر دیده می‌شد؛ نشانه‌ای از اینکه امامزاده ابراهیم با وجود کمبودهای زیرساختی، برای بسیاری از مردم شناخته‌شده است.

جاده دسترسی به روستا دیگر مانند گذشته خاکی و بسیار خطرناک نیست و در سال‌های اخیر بخش‌هایی از آن ترمیم و آسفالت شده است، اما حجم حضور زائران و گردشگران نشان می‌دهد این مسیر همچنان به توسعه زیرساخت‌های جاده‌ای، ایمن‌سازی، بهسازی و امکانات خدماتی بیشتری نیاز دارد، پیک سفر به امامزاده ابراهیم معمولاً در تعطیلات نوروز و فصل تابستان شکل می‌گیرد و همین موضوع ضرورت توجه جدی‌تر به این مسیر را افزایش می‌دهد.

گنبد نقره‌ای در میان خانه‌های رنگارنگ

پس از عبور از پیچ‌های جنگلی، شالیزارها و دامنه‌های پرشیب، سرانجام گنبد نقره‌ای امامزاده ابراهیم در میان جنگل نمایان شد؛ گنبدی درخشان در کنار روستایی کوچک با خانه‌های رنگارنگ و معماری متفاوت، در طول مسیر، مردم محلی از نخستین ساعت‌های صبح مشغول کار بودند. برخی به کشاورزی و دامداری می‌پرداختند و برخی دیگر مسافران را برای اجاره اتاق‌ها و خانه‌های بومی راهنمایی می‌کردند.

با رسیدن به روستا و پیاده‌شدن در کنار مینی‌بوس‌های پارک‌شده، بار دیگر خاطرات کودکی زنده شد. تفاوت این سفر با حضور پیشین من در روستا آن بود که بار قبل برای پوشش حادثه آتش‌سوزی آمده بودم، اما این‌بار هدف روایت زندگی، بازسازی، زیارت و ظرفیت‌های گردشگری منطقه بود.

امامزاده ابراهیم در قلب جنگل‌های شهرستان شفت قرار دارد؛ جایی که صدای رودخانه با عطر چوب، خنکای هوا و آرامش حرم درهم می‌آمیزد. این ترکیب، روستا را به مقصدی هم‌زمان زیارتی و سیاحتی تبدیل کرده است.

روستایی که از دل آتش برخاست

سیزدهم اردیبهشت 1403، آتش‌سوزی گسترده‌ای در روستای امامزاده ابراهیم رخ داد و خبر آن علاقه‌مندان طبیعت و گردشگران را در بهت فرو برد. حادثه از شعله‌ای در یک نانوایی آغاز شد و به‌دلیل چوبی‌بودن شمار زیادی از خانه‌ها و مغازه‌ها، آتش در مدت کوتاهی گسترش یافت.

بر اساس آمار اعلام‌شده در آن مقطع، 290 واحد مسکونی و 90 واحد تجاری به‌طور کامل در آتش از بین رفت و حدود 30 واحد دیگر نیز به تعمیرات اساسی نیاز پیدا کرد، این آتش‌سوزی پنجمین حادثه مشابه طی حدود سه دهه در روستا بود، اما شدت خسارت آن نسبت به دفعات گذشته بسیار بیشتر گزارش شد.

با وجود وسعت حادثه، مردم و مسئولان بازسازی روستا را آغاز کردند. امروز با حضور در امامزاده ابراهیم می‌توان سازه‌های بتنی جدیدی را دید که با نظارت بنیاد مسکن و مجموعه فرمانداری در حال احداث است.

هدف اصلی در این ساخت‌وسازها، افزایش ایمنی و کاهش آسیب‌پذیری در برابر حوادث آینده است. با این حال، تلاش شده نمای ظاهری بناهای جدید با معماری سنتی و رنگ‌وبوی چوبی روستا هماهنگ باشد تا هویت بصری امامزاده ابراهیم از بین نرود، روستا اکنون بار دیگر آماده پذیرایی از زائران و گردشگران است و حضور مسافران، بازبودن بازار و فعالیت واحدهای محلی نشان می‌دهد زندگی پس از آتش دوباره به این منطقه بازگشته است.

زیارت در دل جنگل‌های هیرکانی

امامزاده ابراهیم از روستاهای خوش‌آب‌وهوا و دیدنی شفت است که افزون بر طبیعت بکر، یک بنای مذهبی شناخته‌شده را در مرکز خود جای داده است، سفر به این روستا هم زیارت است و هم سیاحت؛ مسافر می‌تواند در جنگل‌های انبوه هیرکانی قدم بزند، از حال‌وهوای روستایی بهره ببرد و در کنار آن، ساعتی را در فضای معنوی حرم به عبادت و آرامش اختصاص دهد.

خانه‌های چوبی و معماری رنگارنگ روستا از دیگر عوامل شهرت آن است. ترکیب گنبد نقره‌ای امامزاده با سقف‌های رنگی خانه‌ها و پس‌زمینه سبز جنگل، منظره‌ای کم‌نظیر برای عکاسی ایجاد می‌کند، بخشی از ساختار سنتی روستا همچنان حفظ شده و برخی خانه‌ها و اتاق‌های اقامتی به‌صورت چوبی باقی مانده‌اند. حضور در این اقامتگاه‌ها، برای گردشگر تجربه‌ای شبیه سفر به گذشته است.

به گفته مسئولان محلی، جمعیت روستا در نیمه نخست سال، به‌ویژه در تابستان، به اوج می‌رسد. علاوه بر مسافران، بسیاری از اهالی نیز برای فعالیت‌های فصلی، تجارت و خدمات گردشگری به روستا بازمی‌گردند.

یکی از ویژگی‌های اقامت در امامزاده ابراهیم، اتاق‌های چوبی بالای بازارچه است. این اتاق‌ها فضاهایی بزرگ دارند که گاه با پرده‌های رنگی و گل‌دار به بخش‌های خصوصی تقسیم می‌شوند و شکل متفاوتی از اقامت سنتی را به مسافران ارائه می‌دهند.

صنایع‌دستی و سوغات؛ ظرفیتی برای اشتغال محلی

بازدید از امامزاده ابراهیم بدون سرزدن به بازار و صنایع‌دستی آن کامل نمی‌شود. مردم روستا مانند بسیاری از ساکنان مناطق کوهستانی گیلان، در زمینه بافت شال، جوراب و دیگر محصولات سنتی فعالیت دارند.

زیلو، سبد، محصولات حصیری، صنایع چوبی، بافته‌های محلی و تولیدات نمدی از جمله سوغات این منطقه است. توسعه فروش این محصولات می‌تواند به ایجاد اشتغال پایدار برای زنان و جوانان روستا کمک کند، بازار امامزاده ابراهیم برخلاف بسیاری از بازارهای محلی، تا ساعت‌های پایانی شب فعال است و شور زندگی در آن جریان دارد. در این بازار انواع محصولات خوراکی، پوشاک، صنایع‌دستی، لوازم تزئینی، زیورآلات مصنوعی، زنگوله، منگوله و اسباب‌بازی عرضه می‌شود.

پنیر سیاهمزگی، سوهان، عسل، کره محلی، محصولات قلاب‌بافی، زیلو و حصیر از مهم‌ترین سوغات عرضه‌شده در بازار است، کودکانی که دست مادران خود را برای خرید اسباب‌بازی می‌کشند، فروشندگانی که مسافران را به امتحان‌کردن محصولات دعوت می‌کنند و مسیرهای سنگ‌فرش‌شده‌ای که از میان حجره‌ها می‌گذرد، بازار را به قلب تپنده روستا تبدیل کرده است.

این بازار تنها محل خرید نیست، بلکه بستری برای آشنایی با فرهنگ، گویش، سبک زندگی و تولیدات بومی مردم منطقه به شمار می‌رود.

قتلگاه، چل‌چشمه و آبشارهای پنهان

در فاصله حدود 300 متری پایین‌تر از بقعه و در دامنه کوه، محلی قرار دارد که مردم آن را «قتلگاه» می‌نامند. براساس باور ساکنان روستا، امامزاده ابراهیم در این محل به شهادت رسیده است و به همین دلیل زائران پس از حضور در حرم، از این مکان نیز بازدید می‌کنند.

در بخش شرقی بقعه نیز چند چشمه جوشان قرار دارد که به «چل‌چشمه» معروف است. آب خنک و زلال این چشمه‌ها، مسافران را برای استراحت و شست‌وشوی دست و صورت به خود جذب می‌کند، براساس روایت مردم محلی، امامزاده ابراهیم پس از مسموم‌شدن از آب این چشمه‌ها نوشیده و همین باور، به چل‌چشمه جایگاهی مذهبی بخشیده است.

در سال‌های گذشته، اداره منابع طبیعی با اجرای عملیات کف‌سازی و ساماندهی مسیر آب، این محدوده را به شکلی آبشاری در اختیار مردم قرار داده است. کودکان در آب بازی می‌کنند و خانواده‌ها ساعت‌ها روی سنگ‌های بزرگ کنار چشمه و رودخانه می‌نشینند.

در قسمت شرقی روستا رودخانه‌ای پرآب جریان دارد که امامزاده ابراهیم را به دو بخش تقسیم می‌کند. پلی دو سوی روستا را به هم متصل کرده و ایستادن روی آن، چشم‌اندازی از جنگل، کوه و جریان پرقدرت آب را پیش چشم مسافران قرار می‌دهد، با پیمودن حدود 500 متر در ارتفاعات نیز می‌توان به آبشار و چشم‌اندازی رسید که از جاذبه‌های طبیعی کمتر معرفی‌شده منطقه است.

این ظرفیت‌ها نشان می‌دهد امامزاده ابراهیم علاوه بر جایگاه زیارتی، توان تبدیل‌شدن به قطب گردشگری طبیعی گیلان را دارد. حضور گردشگران خارجی در این منطقه نیز بیانگر ظرفیت آن برای جذب مسافران فراتر از مرزهای استان و کشور است.

شب‌نشینی در روستایی که تا سحر بیدار است

یکی از تفاوت‌های امامزاده ابراهیم با بسیاری از روستاها، جریان زندگی در شب است. در فصل‌های پرمسافر، بازار و دهکده تا ساعت‌های نزدیک صبح بیدار می‌ماند.

صدای گفت‌وگوی مسافران با لهجه‌های مختلف و گویش شیرین تالشی مردم محلی، فروش سوغات و طبخ غذاهای گوناگون تا نیمه‌شب ادامه دارد، شب‌های تابستانی این منطقه برخلاف هوای گرم و شرجی جلگه گیلان، سرد و خنک است؛ گویی سامانه‌ای طبیعی برای خنک‌کردن هوا در دل جنگل روشن شده است.

مسافر می‌تواند شبی را دور از هیاهوی شهر، در فضایی امن، مذهبی و طبیعی و در میان باد، مه و هوای خنک سپری کند، شکم‌گردی نیز بخشی از تجربه سفر به امامزاده ابراهیم است. برخی نخود و کشمش می‌خورند، برخی سوهان می‌خرند و گروهی دیگر ماهی تازه کباب‌شده یا غذاهای محلی شمال را انتخاب می‌کنند.

گیلان به‌عنوان یکی از مقاصد مهم گردشگری خوراک شناخته می‌شود و رستوران‌ها و سفره‌خانه‌های امامزاده ابراهیم نیز بخشی از این ظرفیت را در اختیار گردشگران قرار می‌دهند.

پیرمردی که گفت: «اگر شاهزاده بطلبد، می‌آیم»

در میان زائران، پیرمردی حدود 80 ساله با وجود درد پا، خود را به آستان امامزاده رسانده بود. پاهایش را به‌سختی روی زمین می‌کشید، اما اشتیاق زیارت در چهره‌اش آشکار بود.

او در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم گفت: با اینکه 80 سال از عمرم می‌گذرد، باز هم برای زیارت آمده‌ام. روزگاری در همین‌جا کاسب بودم و اکنون سالی یک یا دو بار توفیق حضور پیدا می‌کنم.

این زائر سالخورده با اعتقادی عمیق ادامه داد: اگر شاهزاده ابراهیم مرا بطلبد، می‌آیم؛ در غیر این صورت قسمتم نخواهد شد.

او سفر به امامزاده ابراهیم را سنتی خانوادگی دانست که از پدران و اجدادش به ارث رسیده و برایش تنها یک زیارت ساده نیست، بلکه وظیفه‌ای معنوی محسوب می‌شود، فرزندان و بستگانش نیز او را همراهی می‌کردند؛ خانواده‌ای که با حضور در این مکان، پیوندی دینی و میان‌نسلی را دوباره زنده کرده بودند.

بانوانی که زیارت و طبیعت‌گردی را در کنار هم دیدند

در بخش دیگری از این سفر، گروهی از بانوان رشتی پس از اقامه نماز جماعت در فضای باز، از تجربه خود سخن گفتند.

یکی از آنان بیان کرد: نماز جماعت در فضای باز و در کنار جمعی از بانوان، آرامشی ایجاد می‌کند که با بسیاری از تجربه‌های روزمره قابل مقایسه نیست. ترکیب عبادت، طبیعت و حضور دوستان برای ما ارزشمند است.

به گفته او، این گروه تلاش می‌کند هر سال سفر دسته‌جمعی زیارتی و سیاحتی خود را برگزار کند؛ سفری که آن را فرصتی برای بازسازی روحی، فاصله‌گرفتن از دغدغه‌های زندگی و بهره‌مندی هم‌زمان از معنویت و طبیعت می‌دانند.

یکی دیگر از مسافران که فرهنگی بازنشسته و اصالتاً اهل آبادان بود، برای نخستین‌بار به امامزاده ابراهیم آمده بود.

وی گفت: به دعوت دوستانم در این سفر شرکت کردم. فضای اینجا ترکیبی از زیارت و سیاحت است و تجربه‌ای عمیق و آرامش‌بخش برایم رقم زد. امیدوارم دوستان و همکاران دیگرم نیز توفیق حضور در این مکان را پیدا کنند.

بانوی دیگری نیز از خاطره‌ای قدیمی سخن گفت؛ خاطره دختربچه‌ای که در سال‌های نخست دبستان، به‌دلیل اشتیاق فراوان به زیارت، پنهانی زیر صندلی خودرو مخفی شده بود تا همراه خانواده به امامزاده ابراهیم بیاید.

او بیان کرد: پدرم می‌گفت هنوز کوچک هستی و باید صبر کنی، اما من خودم را زیر صندلی ماشین پنهان کردم. در مسیر، پلیس‌راه خودرو را متوقف کرد و راننده متوجه حضورم شد. اکنون پس از گذشت سال‌ها، هر بار که به اینجا می‌آیم همان آرامش دوران کودکی را احساس می‌کنم.

جمع زائران این منطقه تنها به مردم گیلان محدود نیست. مسافرانی از نقاط مختلف ایران، از خوزستان و اصفهان گرفته تا دیگر استان‌ها و حتی زائرانی از عراق، در این منطقه حضور پیدا می‌کنند و ایمان، زیارت و طبیعت‌گردی آنان را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد.

روستایی در ارتفاع 600 متری

روستای امامزاده ابراهیم در ارتفاع بیش از 600 متری از سطح دریا واقع شده و یکی از روستاهای ییلاقی شمال کشور است که در تابستان، پناهگاهی برای مسافران گریزان از گرما و شرجی جلگه محسوب می‌شود.

این منطقه ییلاقات و مسیرهای طبیعی متعددی دارد که برای معرفی و بهره‌برداری مسئولانه، به حضور و برنامه‌ریزی هیئت‌های کوهنوردی استان و شهرستان نیازمند است، حرم امامزاده با گنبد نقره‌ای، مسجد، محوطه باز، سرویس‌های بهداشتی و مهمان‌سرا، مرکز اصلی روستا است و زائران می‌توانند از فضای معنوی و خدمات آن بهره‌مند شوند.

در برخی روایت‌های تاریخی و محلی آمده است که پس از شهادت امام رضا(ع)، شاهزاده ابراهیم همراه با آقاسیدهاشم و آقاسیدجلال‌الدین اشرف وارد ایران شد، آرامگاه آقاسیدهاشم در محور تهران-رشت و بقعه سیدجلال‌الدین اشرف در آستانه‌اشرفیه قرار دارد. براساس این روایت‌ها، آنان در مسیر حرکت به سوی خراسان، تحت تعقیب حاکم قزوین قرار گرفتند.

ثروت طبیعی در برابر فقر زیرساختی

به گفته مسئولان محلی، شمار گردشگران و زائران امامزاده ابراهیم در دوره‌های اوج سفر از یک‌میلیون و 800 هزار نفر فراتر می‌رود، چنین حجمی از مسافر، در کنار ظرفیت‌های کشاورزی، جنگلی، صنایع‌دستی، بازار محلی، اقامتگاه‌ها و جاذبه‌های مذهبی، نشان می‌دهد توسعه‌نیافتگی در شهرستان شفت نباید به یک واقعیت دائمی تبدیل شود.

شفت با وجود سرمایه‌های طبیعی، تاریخی، فرهنگی و موقعیت جغرافیایی ویژه، همچنان با کمبودهای زیرساختی روبه‌رو است. فاصله میان ثروت طبیعی و ضعف امکانات، بخشی از فرصت‌های توسعه را از شهرستان گرفته و موجب فرسودگی برخی ساختارهای خدماتی شده است.

توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی مرتبط با محصولات کشاورزی می‌تواند نرخ بیکاری را کاهش دهد و از مهاجرت جوانان جلوگیری کند. همچنین بهره‌گیری حساب‌شده از ظرفیت جنگل، گردشگری مذهبی، معماری بومی و صنایع‌دستی، امکان ایجاد زنجیره اشتغال محلی را بدون آسیب‌زدن به اکوسیستم فراهم می‌کند.

بازسازی و نوسازی زیرساخت‌های جاده‌ای، رفاهی، خدماتی و ایمنی، پیش‌نیاز اصلی ورود سرمایه‌گذار و تحقق توسعه پایدار در این شهرستان است.

امامزاده ابراهیم تنها یک زیارتگاه نیست؛ روستایی است که طبیعت، تاریخ، معماری، بازار، ایمان و زندگی مردم در آن به یکدیگر پیوند خورده‌اند. روستایی که از دل یکی از تلخ‌ترین آتش‌سوزی‌های تاریخ خود برخاسته و امروز بار دیگر میزبان زائرانی است که برای زیارت، آرامش، خاطره‌سازی و تنفس در دل جنگل به آن سفر می‌کنند.

این ظرفیت بزرگ، بیش از هر زمان دیگری به توجه مسئولان حوزه گردشگری، میراث فرهنگی، راه، خدمات عمومی و مدیریت بحران نیاز دارد تا شاهزاده ابراهیم در کنار جایگاه زیارتی خود، به یکی از قطب‌های پایدار گردشگری و اشتغال گیلان تبدیل شود.

انتهای پیام/