پل 1700 ساله لرستان جان می‌گیرد/مرمت شاهکار سنگی ساسانیان

به گزارش خبرگزاری تسنیم از خرم‌آباد، پیش از آن‌که مرزها بر نقشه کشیده شوند، پیش از آن‌که نامی بر لرستان و ایلام گذاشته شود، پیش از آن‌که کاروانی زنگ شترهایش را در زاگرس طنین‌انداز کند، زمین شکافته بود، کوه برخاسته بود و رودی راه خود را میان سنگ‌ها پیدا کرده بود که هزاران سال بعد سیمره نام گرفت.

در سیمره آب، بی‌وقفه از میان صخره‌هایی می‌گذرد که میلیون‌ها سال پیش از دل چین‌خوردگی‌های زمین سر برآورده‌اند و طبیعت، پیش از انسان، نخستین معمار این سرزمین بود.

سیمره حاصل میلیون‌ها سال گفت‌وگوی آب و سنگ است. از ارتفاعات زاگرس مرکزی سرچشمه می‌گیرد، ده‌ها رود و سرشاخه را در آغوش می‌کشد و در مسیر خود، دره‌هایی عمیق، پرتگاه‌هایی بلند و گلوگاه‌هایی سنگی می‌آفریند؛ گویی خود زمین برایش راهی ویژه ساخته است.

مهندسان ساسانی، پیش از آن‌که سنگی را بتراشند، زمین را مطالعه کردند. آنان جریان آب را شناختند، جنس بستر رود را سنجیدند، جهت سیلاب‌ها را دیدند و نقطه‌ای را برگزیدند که طبیعت، خود نیمی از کار را انجام داده بود؛ باریک‌ترین بخش رود که دو دیواره سنگی به یکدیگر نزدیک می‌شدند.

در آن نقطه، سنگ از دل کوه جدا شد تا دوباره به کوه بازگردد؛ اما این بار در قالب پل. پل سیاه‌پله، محصول همین شناخت است. ابتدا پایه‌ها ساخته شدند که باید فشار جریان را می‌شکستند. سپس قوس‌ها شکل گرفتند که وزن سازه را به دو سوی رود منتقل می‌کردند و اجازه می‌دادند آب، بی‌آن‌که با مانعی سخت برخورد کند، از زیر پل عبور کند.

براساس منابع تاریخی و معرفی‌های میراث‌فرهنگی، پل تاریخی سیاه‌پله به دوره ساسانی (حدود سده سوم تا هفتم میلادی) تعلق دارد و قدمتی در حدود 1400 تا 1700 سال دارد.

این پل بخشی از شبکه راه‌های شاهنشاهی ساسانی بود که بین‌النهرین را به لرستان، همدان و قلب فلات ایران پیوند می‌داد. هر کس می‌خواست از این بخش زاگرس عبور کند، ناچار بود به این گذرگاه برسد؛ جایی که زمین اجازه می‌داد انسان بر آب غلبه کند.

همین جایگاه سبب شده که پژوهشگران، سیاه‌پله را بخشی از شبکه راه‌های تاریخی غرب ایران قلمداد کنند که از دوره ساسانی تا سده‌های اسلامی، پیوسته مورد استفاده و بازسازی قرار گرفت.

اکنون مرمت پل آغاز شده و عطا حسن‌پور، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی لرستان، می‌گوید این استان یکی از غنی‌ترین استان‌های کشور از نظر پل‌های تاریخی است که پل‌های کشکان، گاومیشان، شاپوری، کلهر، چالان‌چولان، افرینه، قلعه‌حاتم، آذر، پلدختر و سیاه‌پله، هر یک بخشی از تاریخ مهندسی ایران را روایت می‌کنند.

او، سیاه‌پله را یکی از مهم‌ترین پل‌های تاریخی لرستان می‌داند که بر فراز سیمره و در مرز لرستان و ایلام قرار دارد و قرن‌هاست گذر زمان را تاب آورده‌است.

به گفته او، امسال با استفاده از اعتبارات ملی، عملیات حفاظت و مرمت این بنای تاریخی آغاز شده تا آنچه از این شاهکار سنگی برجای مانده، از آسیب بیشتر در امان بماند.

سیاه‌پله در 25 اسفند 1379 با شماره 3511 در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد؛ اما ثبت ملی، پایان ماجرا نبود. گذر زمان، سیلاب‌های سیمره و فرسایش طبیعی، بخش‌هایی از سازه را از میان برده‌است.

در لرستان، اگر قلعه‌ها حافظ قدرت بوده‌اند، پل‌ها حافظ جریان زندگی بوده‌اند. سیاه‌پله نیز یکی از همان روایت‌هایی است که هنوز میان سنگ، رود و زاگرس ادامه دارد.

انتهای پیام/ 644