پاییز پرباران در راه است؟ / پاسخ سازمان هواشناسی به شایعات ال‌نینو

احد وظیفه امروز -یکشنبه- در نشست تخصصی «آشنایی با پدیده ال‌نینو» در ساری با اشاره به روند تغییر اقلیم اظهار کرد: بررسی سال‌های ال‌نینوی قوی مانند ۱۹۹۷ و ۲۰۱۵ نشان می‌دهد که در برخی مناطق جنوب، جنوب‌غرب، زاگرس و بخش‌هایی از جنوب و جنوب‌شرق ایران بارش‌های مناسبی رخ داده، در حالی که برخی مناطق شمالی کشور تحت تاثیر این شرایط قرار نگرفتند.
وی با اشاره به اهمیت اقیانوس آرام در شکل‌گیری الگوهای اقلیمی افزود: ال‌نینو و لانینا حاصل تغییرات گسترده دمای سطح و لایه‌های بالایی اقیانوس آرام هستند و می‌توانند گردش‌های جوی و الگوهای بارش را در نقاط مختلف جهان تغییر دهند. چرخه این پدیده منظم نیست و ممکن است در فاصله‌های حدود ۲ تا هفت سال رخ دهد؛ ضمن این‌که هنوز همه سازوکارهای شکل‌گیری آن به‌طور کامل شناخته نشده است.
در ادامه حتما بخوانید: هشدار؛ لانینا در راه ایران است!
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور افزود: به همین دلیل، برای پیش‌بینی بارش ایران نباید فقط به ال‌نینو اتکا کرد؛ زیرا شاخص‌های دیگری مانند نوسان شبه‌دوسالانه یا QBO و وضعیت اقیانوس هند نیز در تعیین مسیر سامانه‌های بارشی و انتقال رطوبت نقش دارند. به همین دلیل در برخی سال‌های ال‌نینویی حتی در ایران با خشکسالی نیز مواجه بودیم.
وظیفه برخی گمانه‌زنی‌ها و اظهارنظرها درباره نسبت دادن هر باران شدید یا تندباد به ال‌نینو را غیرعلمی و اشتباه دانست و تصریح کرد: تندباد و بارندگی شدید ۱۷ شهریور مازندران یک سامانه بارشی بود. اما برخی افراد گمان می‌کنند پدیده ال‌نینو را در این باران تجربه کرده‌اند. در حالی که ال‌نینو یک پدیده مستقل یا جریان بارشی نیست. بلکه پدیده‌ای است که همواره در زمین وجود داشته و بستر را در برخی مناطق برای شکل‌گیری پدیده‌های جوی فراهم می‌کند.
وی ادامه داد: شاخص QBO یا نوسان شبه‌دوسالانه در حال حاضر در فاز غربی قرار دارد و این شرایط می‌تواند به تقویت سامانه‌های بارشی ورودی به شرق مدیترانه کمک کند. این سامانه‌ها با انتقال رطوبت از اقیانوس هند و دریای سرخ و برخورد با رشته‌کوه‌های زاگرس و البرز می‌توانند زمینه افزایش بارش را فراهم کنند.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور همچنین وضعیت اقیانوس هند را یکی دیگر از عوامل مهم دانست و گفت: تغییرات دمای این اقیانوس بر اختلاف فشار، جهت و سرعت باد و در نهایت انتقال رطوبت به سمت ایران اثر می‌گذارد. بنابراین، شرایط اقیانوس هند می‌تواند اثر ال‌نینو را تقویت یا تضعیف کند.
در ادامه حتما بخوانید: ال‌نینو به خشکسالی پایان می‌دهد؟ | وزارت نیرو: باید برای بدترین سناریو آماده شویم
در ادامه حتما بخوانید: ال‌نینو در راه ایران/ زنگ هشدار به صدا درآمد
این مسوول افزود: مجموعه شرایط اقلیمی از جمله ال‌نینو، وضعیت اقیانوس هند و نوسان شبه‌دوسالانه (QBO) دلایلی برای خوش‌بینی نسبت به بارش‌های پاییزی امسال ایجاد می‌کند، اما این موضوع به هیچ عنوان به معنای پیش‌بینی قطعی نیست.
چشم‌انداز پرباران برای پاییز ۱۴۰۵
رئیس مرکز ملی اقلیم سازمان هواشناسی کشور با بیان این‌که مجموع این عوامل برای پاییز امسال چشم‌انداز نسبتاً امیدوارکننده‌ای ایجاد می‌کند، تأکید کرد: این خوش‌بینی حاصل یک تحلیل فیزیکی از مجموعه عوامل اقلیمی است و نباید آن را پیش‌بینی قطعی تلقی کرد.
وظیفه با اشاره به محدودیت پیش‌بینی‌های فصلی گفت: حتی مراکز معتبر هواشناسی جهان نیز با تغییر مداوم خروجی مدل‌ها مواجه هستند و ممکن است پیش‌بینی بارش برای یک ماه با ورود داده‌های جدید در ماه بعد تغییر کند. بنابراین پیش‌بینی فصلی بر پایه احتمالات، داده‌های آماری و شناخت سازوکارهای فیزیکی انجام می‌شود و هنوز عدم‌قطعیت قابل توجهی دارد.
وی خاطرنشان کرد: درباره بارش‌های زمستانی نمی‌توان با همان میزان خوش‌بینی اظهار نظر کرد. زیرا عوامل دیگری از جمله وضعیت توده‌های هوای سرد و مسیر حرکت سامانه‌های بارشی در اقیانوس اطلس نیز نقش مهمی دارند و پیش‌بینی بلندمدت این شاخص‌ها با محدودیت بیشتری روبه‌رو است.
وظیفه در پایان تأکید کرد: برای مدیریت منابع آب و کاهش خسارت‌های ناشی از خشکسالی و سیلاب، باید از نگاه تک‌عاملی فاصله گرفت و مجموعه شاخص‌های اقیانوسی، جوی و اقلیمی را در کنار داده‌های پایش و مدل‌های پیش‌بینی بررسی کرد؛ چرا که آینده بارش ایران را نمی‌توان با یک پدیده مانند ال‌نینو توضیح داد.
پیامدهای تغییرات اقلیمی
به گفته وی افزایش دما حتی در صورت ثابت ماندن میزان بارش، می‌تواند با کاهش انباشت برف در ارتفاعات، افزایش تبخیر و کاهش ذخایر آب، به تشدید خشکسالی منجر شود؛ پدیده‌ای که از آن با عنوان «خشکسالی برفی» نیز یاد می‌شود.
وی افزود: میانگین دمای ایران طی چهار تا پنج دهه گذشته حدود ۲ درجه افزایش یافته و گرمایش زمین نیز با سرعتی بیشتر از برآوردهای گذشته در حال پیشروی است. این روند فقط یک مسئله هواشناسی نیست و منابع آب، کشاورزی، جنگل‌ها، تالاب‌ها، شیلات و امنیت غذایی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
وظیفه با اشاره به اهمیت شرایط اقلیمی در مازندران و اثرگذاری آن بر کشور گفت: اهمیت این استان فقط به منابع آب محدود نمی‌شود. مازندران یکی از قطب‌های مهم تولید و تأمین امنیت غذایی کشور است؛ بنابراین هر تغییری در اقلیم و منابع آب می‌تواند پیامدهایی فراتر از مسائل محلی داشته باشد.
رئیس مرکز ملی اقلیم سازمان هواشناسی همچنین نسبت به تخریب منابع طبیعی هشدار داد و افزود: نمی‌توان جنگل و منابع طبیعی را تخریب کرد و انتظار داشت آب‌وهوا و کشاورزی بدون تغییر باقی بماند. طی دهه‌های گذشته آسیب به منابع طبیعی کشور به‌ویژه در مناطق شمالی افزایش یافته و تغییر کاربری و دست‌اندازی به طبیعت می‌تواند خسارت ناشی از رخدادهای جوی را تشدید کند.
وی با اشاره به روند کاهش بارش در کشور اظهار کرد: اگرچه میزان و روند کاهش بارش در مازندران در مقایسه با میانگین کشور کمتر است، اما این استان نیز از روند کاهشی بارش در امان نیست و باید هم‌زمان با تغییرات دما، سایر مؤلفه‌های اقلیمی هم مورد توجه قرار گیرد.
وظیفه با تشریح نقش اقیانوس‌ها در اقلیم زمین گفت: حدود ۹۰ درصد انرژی اضافی ناشی از گرمایش زمین توسط اقیانوس‌ها جذب می‌شود و تغییر دمای اقیانوس‌ها می‌تواند بر گردش‌های جوی، چرخه کربن، شیلات و امنیت غذایی اثر بگذارد. از سوی دیگر، کاهش یخ‌های قطبی نیز با افزایش جذب انرژی خورشیدی می‌تواند روند گرمایش را تشدید کند. منبع: ایرنا