از گوگل تا اینستاگرام؛ میراثی که در زیست روزمره ما شکل گرفته/ میراث دیجیتال نیازمند تعریف، آموزش و چارچوب‌های روشن است

خبرآنلاین – آرش نورآقایی، داور بخش میراث دیجیتال چهارمین جشنواره بین‌المللی چندرسانه‌ای میراث‌فرهنگی بیان کرد: امروز وقتی واژه «میراث» را می‌شنویم، اغلب میراث فرهنگی به ذهن می‌آید؛ حتی در عنوان وزارتخانه نیز این تأکید وجود دارد، اما این نگاه، در حق دیگر گونه‌های میراث نوعی اجحاف است. ما با انواع مختلفی از میراث روبه‌رو هستیم؛ از میراث طبیعی، میراث ملموس و ناملموس گرفته تا حافظه جهانی، میراث صنعتی و دیگر گونه‌هایی که بسیاری از آن‌ها دارای تعاریف بین‌المللی هستند و یونسکو نیز از این اصطلاحات استفاده می‌کند.

او ادامه داد: یکی از جدیدترین انواع میراث، میراث دیجیتال است. هرچند در نگاه نخست، واژه «دیجیتال» با مفهوم میراث که معمولاً به گذشته‌های دور نسبت داده می‌شود، در تضاد به نظر می‌رسد، اما واقعیت این است که میراث دیجیتال امروز به یکی از قدرتمندترین اشکال میراث تبدیل شده است. وب‌سایت‌ها، اپلیکیشن‌ها، شبکه‌های اجتماعی و حتی سامانه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی، بخشی از تجربه‌های مشترک بشری را شکل می‌دهند و می‌توان آن‌ها را ذیل مفهوم میراث دیجیتال تعریف کرد.

نورآقایی در گفت‌وگو با خبرآنلاین تصریح کرد: میراث دیجیتال هم می‌تواند در قالب سخت‌افزار و هم در قالب نرم‌افزار مطرح شود، اما در سال‌های اخیر، بخش نرم‌افزاری اهمیت بیشتری پیدا کرده است. پلتفرم‌هایی مانند گوگل، اینستاگرام یا فیس‌بوک، صرفاً ابزار نیستند، بلکه حامل رویکردها و الگوهایی هستند که می‌توان آن‌ها را به‌عنوان میراث دیجیتال بررسی کرد. حتی مفاهیمی مانند «تحول دیجیتال» که در سال‌های اخیر در حوزه گردشگری و سفر نیز مورد توجه سازمان جهانی گردشگری قرار گرفته، نشان‌دهنده پیوند عمیق دیجیتال با تجربه‌های انسانی است.

این داور جشنواره با اشاره به مخاطبان این حوزه اظهار کرد: بخش عمده مخاطبان و تولیدکنندگان آثار دیجیتال، نسل‌های آینده و به‌ویژه نسل زد هستند. نسلی که زیست دیجیتال دارد و طبیعی است که آثار این حوزه بیش از هر گروه دیگری برای آن‌ها معنا پیدا کند.

او عنوان کرد: در بررسی آثار بخش میراث دیجیتال، آنچه بیش از همه به چشم می‌آمد، نه ضعف فنی، بلکه فقر محتوایی بود. بدون محتوای درست، علمی و آکادمیک، حتی با بهترین تجهیزات نیز نمی‌توان به اثری مؤثر دست یافت.

نورآقایی افزود: آثار ارائه‌شده را نمی‌توان کاملاً موفق یا کاملاً ناموفق دانست؛ سطح آثار متوسط بود و با توجه به سابقه جشنواره، تا حدی قابل انتظار به نظر می‌رسید، اما ظرفیت ارتقا بسیار بالاست. 

او درباره تأثیرگذاری جشنواره چندرسانه‌ای میراث‌فرهنگی بر ارتباط میان مخاطبان با مقوله میراث‌فرهنگی بیان کرد: جشنواره زمانی می‌تواند اثرگذار باشد که صرفاً به برگزاری رویداد محدود نشود، بلکه در طراحی و ساختار آن، نگاه عمیق‌تری وجود داشته باشد. در جلسه داوری نیز نکاتی را مطرح کردم که به‌نظر می‌رسد باید در دوره‌های بعدی مورد توجه جدی قرار گیرد.

نورآقایی با تأکید بر ضرورت دسته‌بندی دقیق‌تر آثار بیان کرد: به نظر من طبقه‌بندی و دسته‌بندی انواع آثار دیجیتال اهمیت زیادی دارد. نمی‌توان پلتفرمی را که امکان بارگذاری ویدئوهای بلند دارد، با فضایی که صرفاً برای عکس یا متن طراحی شده است، در یک گروه ارزیابی کرد. این تفکیک‌ها باید به‌صورت دقیق در نظر گرفته شود.

او خاطرنشان کرد: باید روشن باشد که با یک مجموعه آثار مواجهیم یا یک اثر مستقل و اینکه تولید اثر با هوش مصنوعی انجام شده است یا نه. استفاده از هوش مصنوعی نه مزیت مطلق است و نه ضعف؛ بلکه یک تکنیک متفاوت محسوب می‌شود که باید به‌درستی تعریف و معرفی شود.

داور بخش میراث دیجیتال در پایان تأکید کرد: آنچه بیش از همه احساس می‌شود، فقر آموزش در این حوزه است. آموزش صحیح برای درک میراث، به‌ویژه میراث دیجیتال، ضرورتی انکارناپذیر است. بسیاری از آثار، ایده‌های خوبی داشتند اما در حد ایده خام باقی مانده بودند. تبدیل ایده به محصول فرهنگی و سپس به یک چرخه اقتصادی، مسیری طولانی و نیازمند آموزش جدی است؛ آموزشی در حوزه سناریونویسی، مواجهه با محتوا و تبدیل آن به اثری اثرگذار و پایدار.

59243