بالاترین سطح جهاد فی سبیل الله چیست؟

به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، مراد از أَحْسَن در آیه 55 سوره زمر چیست؟ در آیه 55 سوره زمر آمده است: «وَاتَّبِعُوا أَحْسَنَ مَا أُنْزِلَ إِلَیْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ یَأْتِیَكُمُ الْعَذَابُ بَغْتَةً وَأَنْتُمْ لَا تَشْعُرُونَ» این آیه به مؤمنین امر می‌کند از میان دستورات و آموزه‌های قرآنی، بهترین ها را برگزینند و بدان‌ها عمل کنند. در اینکه مراد از این آیه چیست، میان مفسرین اختلاف است. 

مرحوم علامه طباطبایی در ذیل این آیه توضیح زیبایی را بیان می‌فرمایند، ایشان می‌فرمایند(با توضیحی از اینجانب) درست است که همه دستورات و آموزه‌های دین و قرآن کریم نیکو و پسندیده است، اما در میان آنها برخی از پیام‌ها و دستورات، برجسته‌تر و والاتر است مثلا در آیات متعددی، قرآن به مسلمانان دستور جهاد داده است، اما در آیه‌ای آمده است: «وَجَاهِدُوا فِی اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ» این آیه سطح بالاتری از جهاد فی سبیل الله را دستور می‌دهد.

همچنین در آیات متعددی قرآن کریم مسلمانان را به ذکر و یاد خدا توصیه می‌کند، اما در آیه ای آمده است: «اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْرًا كَثِیرًا» و یا آمده است: «الَّذِینَ یَذْكُرُونَ اللَّهَ قِیَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَیَتَفَكَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ…» این آیات سطح بالاتری از ذکر خدا را دستور می‌دهد.

یا قرآن در آیات متعددی به مسلمانان دستور می‌دهد که تقوای الهی پیشه کنند اما در آیه‌ای آمده است: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ» و یا آمده است: «فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ» این آیات سطح بالاتری از تقوای الهی را دستور می‌دهد و یا در آیات متعددی از مسلمانان خواسته شده است که در عمل اخلاص داشته باشند و عمل خود را برای خدا انجام دهند.

 اما در آیه‌ای آمده است: «قُلْ إِنَّ صَلَاتِی وَنُسُكِی وَمَحْیَایَ وَمَمَاتِی لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ» این آیه سطح بالاتری از اخلاص را دستور می‌دهد و یا آیاتی بر جواز قصاص و نیز مقابله به مثل دلالت دارد اما در ذیل همان آیات آمده است اگر عفو و گذشت کنید بهتر و پسندیده‌تر  است. 

دیدگاه مرحوم علامه این است که ظاهراً مراد از آیه بالا این است که جا دارد مؤمنان از میان دستورات و آموزه‌های بالا، به دستورات و آموزه‌های دسته دوم که برجسته‌تر و نیکوتر است، عمل کنند. (آنچه به عنوان سخن مرحوم علامه نقل شده است همراه با توضیحاتی از اینجانب می‌باشد)

مشابه آیه بالا، آیه 145 اعراف است: «وَكَتَبْنَا لَهُ فِی الْأَلْوَاحِ مِنْ كُلِّ شَیْءٍ مَوْعِظَةً وَتَفْصِیلًا لِكُلِّ شَیْءٍ فَخُذْهَا بِقُوَّةٍ وَأْمُرْ قَوْمَكَ یَأْخُذُوا بِأَحْسَنِهَا…» در این آیه نیز خداوند به حضرت موسی دستور می‌دهد که به بنی‌اسرائیل بگوید از میان مواعظ و آموزه‌های تورات، بهترین را برگیرند و عمل کنند. ظاهراً هر دو آیه بالا بیانگر حقیقت واحدی می‌باشند.

در آیه 18 سوره زمر نیز آمده است: «الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولَئِكَ الَّذِینَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُولَئِكَ هُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ» شاید الف و لام در «القول» الف و لام عهد باشد یعنی مراد از القول، قرآن کریم باشد که در جای دیگر قرآن به عنوان قول رسول کریم معرفی شده است.(آنه لقول رسول کریم).

مجمع البیان این تفسیر را به عنوان یکی از نظریات در این آیه مطرح کرده است. در این صورت این آیه نیز هم مدلول با آیه 55 همین سوره است که مفاد و معنای آن گذشت.

شاید آیه قبل از این آیه که اجتناب از غیر خدا( طاغوت) و انابه و رویکرد به سوی خدا را مطرح کرده است و به دنبال آن در آیه مورد بحث این بندگان خاص را با ویژگی استماع القول و اتباع احسن معرفی کرده است اشعار بر این تفسیر داشته باشد چنان که در ذیل این آیه آنها را به صورت حصر، هدایت یافتگان از جانب خدا و اولوا الالباب مفتخر نموده است مؤید این تفسیر باشد، و نیز از اینکه در چند آیه بعد از این آیه، قرآن به عنوان احسن الحدیث معرفی شده است نیز مؤید همین تفسیر باشد. والله العالم

یادداشت از: حجت‌الاسلام والمسلمین عباس نیکزاد، استاد حوزه و دانشگاه

انتهای پیام/