خشت‌های هزار ساله هنر در مسجد «چهار درخت » بیرجند

به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، در قلب بافت تاریخی بیرجند، جایی که کوچه‌ها عطر خاطره می‌پراکنند و هر دیواری داستانی برای گفتن دارد، مسجدی کهن به نام «چهاردرخت» خودنمایی می‌کند. بنایی که قدمت آن به اوایل دوره قاجار و شاید حتی اواخر دوره صفویه بازمی‌گردد، هرچند در منابع تاریخی سند مکتوبی برای تاریخ دقیق ساخت آن وجود ندارد، اما سبک معماری و تزئینات ساده و خاص آن، گواه قدمت دیرینه این بناست. علیرضا نصرآبادی، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بیرجند، با اشاره به این موضوع می‌گوید: نوع معماری مساجد در دوره‌های مختلف، به خصوص قاجار، شباهت‌های زیادی دارد و تشخیص دقیق دوره ساخت بدون مستندات، دشوار است، اما سبک بنا، ما را به سمت دوره قاجار سوق می‌دهد، هرچند که احتمال قدیمی‌تر بودن آن نیز وجود دارد.

نگاهی به تاریخچه و مرمت‌ها

مسجد چهاردرخت، که روزگاری مرکز تجمع و عبادت اهالی محله پررونق «چهاردرخت» بوده، شاهد دوران‌های مختلفی بوده است. آخرین مرمت‌های انجام شده بر این بنا، که به گفته نصرآبادی مربوط به چند سال پیش است، شامل بندکشی پشت بام، اصلاح سیستم روشنایی و نور، گچ‌کاری حیاط و احیا و مرمت آجرنماها بوده است. او در مورد ترک‌های موجود در برخی طاق‌های جناغی توضیح می‌دهد: این ترک‌ها به مرور زمان و به طور طبیعی رخ می‌دهند و اگر عمق زیادی نداشته باشند، از نظر فنی مشکلی ایجاد نمی‌کنند، اما گسترش و افزایش شکاف آن‌ها می‌تواند خطرناک باشد.

چالش‌های نگهداری و حفظ اصالت

یکی از چالش‌های اصلی در نگهداری بناهای تاریخی، به ویژه مساجد، حفظ تعادل بین نیازهای امروزی و ضرورت حفظ اصالت بناست. نصرآبادی در این باره می‌گوید: برای تفکیک فضا در مسجد، ایده‌آل این است که از مصالح بنایی، دیوارچینی و آجر استفاده شود. اما از آنجایی که امکان تغییر ماهیت اصلی بنا وجود ندارد، ناچار به استفاده از نئوپان و قفسه‌بندی هستیم تا در صورت نیاز، به راحتی قابل بازگشت به حالت اولیه باشند.

او همچنین به بازدیدهای دوره‌ای کارشناسان میراث فرهنگی از بناهای تاریخی اشاره می‌کند و می‌افزاید: وقتی موردی مشاهده می‌شود، به هیئت امنا اعلام می‌کنیم و گاهی مشکل برطرف می‌شود، اما متاسفانه گاهی دوباره به حالت قبل بازمی‌گردد. از طرفی، با توجه به کاربری مسجد، ممکن است دیدگاه‌های متفاوتی در مورد استفاده از فضاها وجود داشته باشد که هیئت امنا به عنوان متولی باید این موارد را در نظر بگیرد. با افزایش تعداد بناهای تاریخی، کنترل دقیق همه آن‌ها دشوار می‌شود.

شاهدی بر خاطرات گذشته

محراب موجود در صحن مسجد، گواهی بر خاطرات روزهای پررونق آن است؛ روزهایی که در تابستان، به دلیل فضای باز صحن، نماز جماعت در آنجا برگزار می‌شد و در زمستان، با بارش برف و باران، نمازگزاران به شبستان پناه می‌بردند. مسجد چهاردرخت، با تمام فراز و نشیب‌هایش، همچنان استوار ایستاده و روایتگر بخشی از تاریخ، هنر و فرهنگ بیرجند است؛ بنایی که هرچند نیاز به توجه و رسیدگی بیشتری دارد، اما روح تاریخ در خشت‌های کهن آن همچنان زنده است.

انتهای پیام/