تب شالیزار چیست و چرا در شمال ایران نگران‌کننده شده است؟

به گزارش خبرگزاری تسنیم از بابل، لپتوسپیروز (Leptospirosis) که با نام‌های بیماری «تب شالیزار»، «تب مرداب» یا «یرقان عفونی» نیز شناخته می‌شود، یک بیماری مشترک میان انسان و حیوان (Zoonosis) است که از حیوان به انسان منتقل می‌گردد. این بیماری در تمام مناطق گرمسیری و معتدل جهان (به‌جز نواحی قطبی) شایع است و شیوع آن در مناطق شهری و روستایی، به‌ویژه پس از بارش‌های شدید و سیل، افزایش می‌یابد.

علائم بالینی تب شالیزار چیست؟

علائم اولیه این بیماری اغلب با آنفلوآنزا، مننژیت یا سایر بیماری‌های ویروسی اشتباه گرفته می‌شود. از جمله نشانه‌های اصلی عبارتند از: تب ناگهانی، سردرد، لرز، حالت تهوع، درد گلو، دردهای شدید عضلانی (به‌ویژه در ناحیه ران و ساق پا) و التهاب چشم. اگرچه 90 درصد موارد با علائم خفیف و گذرا همراه هستند، اما تشخیص دقیق آن اهمیت حیاتی دارد.

راه‌های انتقال و گروه‌های در معرض خطر

انتقال بیماری عمدتاً از طریق تماس با آب‌ها (رودخانه‌ها، کانال‌ها یا دریاچه‌ها) و خاک‌های آلوده به ادرار حیوانات وحشی و اهلی صورت می‌گیرد. باکتری از طریق مخاط چشم، بینی، دستگاه گوارش و تنفس، و یا از طریق خراش‌ها و زخم‌های پوستی وارد بدن می‌شود. علاوه بر ادرار، ترشحات دستگاه تناسلی و سقط جنین در دام‌ها نیز می‌تواند عامل انتقال باشد.

به دلیل ماهیت شغلی، مردان بیشتر از زنان در معرض ابتلا قرار دارند. گروه‌های پرخطر عبارتند از: کشاورزان (به‌ویژه در مزارع برنج و نیشکر)، کارگران معادن و فاضلاب، دامپزشکان، کارگران کشتارگاه‌ها و کارخانجات فرآورده‌های لبنی، ماهیگیران و دامداران. حتی زنان خانه‌داری که در فصل نشاکاری در مزارع برنج فعالیت می‌کنند نیز باید با استفاده از تجهیزات حفاظتی، از خود در برابر این بیماری محافظت کنند.

برخلاف تصور عمومی، «تب شالیزار» یک بیماری واحد و مخصوص شالیزار نیست، بلکه اصطلاحی عمومی برای مجموعه‌ای از بیماری‌های عفونی است که در محیط‌های مرطوب و آب‌راکد، به‌ویژه شالیزارها، شایع می‌شوند. این بیماری‌ها معمولاً از طریق تماس انسان با آب یا خاک آلوده، یا به‌واسطه حشرات ناقل، به انسان منتقل می‌شوند.

در همین زمینه، دکتر فاطمه روزبه، متخصص بیماری‌های عفونی، با اشاره به خطرات فعالیت در شالیزارها گفت: بیماری تب شالیزار مخصوص شالیکاران نیست؛  در مناطق دارای کشت برنج و زمین‌های آبی، به دلیل وجود آب‌های راکد، شرایط مناسبی برای تکثیر حشرات ناقل و برخی عوامل بیماری‌زا فراهم می‌شود؛ به همین دلیل، افرادی که به‌صورت مستقیم با این محیط‌ها در تماس هستند، بیشتر در معرض ابتلا به بیماری‌های عفونی قرار دارند.

به‌تازگی نیز روایت تلخ درگذشت یک بانوی کارگر شالیزار، بار دیگر توجه‌ها را به خطرات این محیط جلب کرده است. دختر این بانوی فقید در گفت‌وگو با تسنیم گفت که مادرش برای تأمین معاش خانواده، در زمین‌های دیگران کارگری می‌کرد و همزمان خادم حسینیه محل نیز بود، اما پس از ابتلا به بیماری، با وجود مراجعه‌های متعدد به پزشک و بستری شدن در بیمارستان، جان خود را از دست داد.

عامل بیماری چیست؟

به گفته متخصص بیماری‌های عفونی، بیماری‌هایی که در چنین محیط‌هایی بروز می‌کنند، معمولاً از دو مسیر منتقل می‌شوند:

1. انتقال توسط حشرات ناقل

رایج‌ترین مسیر انتقال، نیش حشراتی مانند پشه‌هاست که در آب‌های کم‌عمق و راکد شالیزارها تخم‌ریزی و تکثیر می‌کنند. از جمله بیماری‌هایی که از این طریق منتقل می‌شوند می‌توان به مالاریا اشاره کرد که توسط انگل Plasmodium و از طریق پشه آنوفل منتقل می‌شود. در برخی مناطق نیز بیماری‌هایی مانند دنگی و زیکا می‌توانند در شرایط مشابه گسترش پیدا کنند.

2. انتقال از طریق آب و خاک آلوده

تماس مستقیم پوست با آب یا خاک آلوده شالیزار نیز می‌تواند زمینه‌ساز برخی عفونت‌های پوستی، انگلی یا گوارشی شود.

دکتر روزبه متخصص بیماری‌های عفونی درباره نشانه‌های بالینی این بیماری‌ها افزود: افرادی که در محیط شالیزار فعالیت می‌کنند یا در نزدیکی آن زندگی دارند، ممکن است با علائمی همچون تب شدید و لرز، سردرد، دردهای عضلانی و مفصلی، تعریق زیاد و خستگی مفرط مواجه شوند. در برخی موارد این علائم به‌صورت دوره‌ای و رفت‌وبرگشتی بروز می‌کند.

چگونه در محیط شالیزار بیماری ایجاد می‌شود؟

فرآیند ابتلا در این محیط به این صورت است که آب راکد زمینه را برای تکثیر حشرات ناقل فراهم می‌کند و در ادامه، این حشرات با انسان تماس پیدا کرده و عامل بیماری را منتقل می‌کنند.

راه‌های پیشگیری

این متخصص بیماری‌های عفونی با تأکید بر ضرورت رعایت نکات پیشگیرانه گفت: برای کاهش خطر ابتلا، باید از تماس مستقیم با آب‌های آلوده یا راکد جلوگیری شود. 

وی افزود: افرادی که بخصوص در فصل تابستان در آبندانها شنا می کنند و همچنین افرادی که به‌واسطه شغل خود ناچار به کار در شالیزار هستند، باید از دستکش، چکمه و لباس مناسب استفاده کنند و از شنا کردن یا ماندن طولانی‌مدت در آب‌های آلوده بخصوص آبندانها ویا چاه هایی که مشکوک و آلوده هستند پرهیز کنند.

وی همچنین توصیه کرد:تخلیه و مدیریت آب‌های راکد برای جلوگیری از تکثیر حشرات و استفاده از پشه‌بند و مواد دفع‌کننده حشرات و همچنین ،پوشیدن لباس‌های بلند و مناسب در محیط کار و شست‌وشوی کامل دست‌ها و بدن پس از پایان کار و رعایت کامل بهداشت فردی در تماس با آب و خاک شالیزاراز جمله این موارد است.

انتهای پیام/