همتی بورس را از سایه بیرون کشید/ آینده بازار سرمایه در سایه مدیریت جدید بانک مرکزی

اقتصاد آنلاین، آرمان هنرکار؛ با توجه به سخنان اخیر رئیس جدید بانک مرکزی در نخستین روز کاری خود و تأکید او بر حمایت از بازار سرمایه، اقتصادآنلاین برای بررسی پیامد‌های این رویکرد بر آینده بورس، به سراغ ابراهیم سماوی، کارشناس بازار سرمایه رفت و از او درباره جایگاه بازار سرمایه در دوره جدید سیاست‌گذاری پولی پرسید.

با توجه به سوابق مدیریتی رئیس جدید بانک مرکزی، این انتصاب را از منظر بازار سرمایه چگونه ارزیابی می‌کنید؟

اگر بخواهیم در گام اول نگاه عمیق‌تری داشته باشیم، باید به شخصیت و سابقه آقای همتی توجه کنیم. ایشان از جنس مدیران تکنوکرات کلاسیک هستند؛ مدیرانی که با عدد، گزارش و مداخله مستقیم سروکار دارند. سابقه حضور در بیمه مرکزی، بانک مرکزی و وزارت اقتصاد نشان می‌دهد که با ساختار‌های بزرگ آشنا هستند و در تصمیم‌گیری‌های بعضاً پرهزینه ابایی ندارند. این ویژگی برای بازار سرمایه هم می‌تواند فرصت باشد و هم ریسک.

پیش از سخنان اخیر، نگاه بازار به ایشان چگونه بود؟

اگر پیش از سخنان روز گذشته قضاوت می‌کردیم، این برداشت وجود داشت که جهت‌گیری ایشان بیشتر معطوف به بازار پول است تا بازار سرمایه. اما حالا و با توجه به اینکه رسماً به‌عنوان سکاندار بانک مرکزی معرفی شده‌اند و در اولین موضع‌گیری خود درباره برنامه‌ها صحبت کرده‌اند، باید این جابه‌جایی را فراتر از یک تغییر مدیریتی ساده تحلیل کرد.

این تغییر از منظر سیاست‌گذاری چه پیامی برای بورس دارد؟

از دید بازار سرمایه، این انتصاب حامل یک پیام سیاستی مشخص است؛ سیاست‌گذار پولی به این جمع‌بندی رسیده که بدون بازتعریف نقش بازار سرمایه، امکان مدیریت پایدار اقتصاد و کنترل انتظارات تورمی وجود ندارد. بازار سرمایه ایران در ماه‌های اخیر با وجود ثبت رکورد‌های جدید در شاخص‌ها، همچنان با یک ریسک ساختاری مهم مواجه است و آن بی‌ثباتی در تصمیم‌گیری‌هاست.

این ریسک ساختاری چگونه بر رفتار سرمایه‌گذاران اثر گذاشته است؟

ابهام در سیاست ارزی، نااطمینانی نسبت به مسیر نرخ بهره و فقدان یک روایت منسجم از نقش بورس در پازل سیاست‌گذاری، باعث شده بازار بیش از تحلیل بنیادی، درگیر واکنش‌های مقطعی شود. سخنان اخیر رئیس کل بانک مرکزی را می‌توان تلاشی برای پاسخ به همین خلأ تحلیلی دانست.

نکته محوری سخنان رئیس کل بانک مرکزی چه بود؟

نکته بسیار مهم، تفکیک صریح حمایت از بورس از تزریق پول بود. این تمایز برای بازار حرفه‌ای اهمیت بنیادین دارد. تجربه سال‌های گذشته نشان داد رشد بازار سرمایه با پول داغ و سیاست‌های هیجانی نه‌تنها پایدار نیست، بلکه در نهایت به بی‌اعتمادی و فرسایش سرمایه اجتماعی بازار منجر می‌شود.

آیا این رویکرد می‌تواند به تعمیق بازار کمک کند؟

اگر تأکید بر تعمیق بازار، ابزارسازی و ثبات در تصمیم‌گیری‌ها در عمل اجرا شود، می‌تواند کمک بزرگی به بازار سرمایه باشد. در این چارچوب جدید، بازار سرمایه دیگر یک بازار حاشیه‌ای یا مزاحم تلقی نمی‌شود، بلکه به‌عنوان ابزاری برای هدایت نقدینگی و کاهش فشار بر بازار‌های غیرمولد مانند ارز، طلا و مسکن دیده می‌شود.

این تغییر نگاه چه اثری بر اقتصاد کلان خواهد داشت؟

در صورت تحقق، این رویکرد می‌تواند به کاهش ریسک سیستماتیک و افزایش کارایی اقتصاد منجر شود. تعمیق بازار سرمایه مستقیماً سفته‌بازی در بازار‌های غیرمولد را کاهش می‌دهد و این یک تغییر مهم در منطق سیاست‌گذاری است.

پیام رئیس کل بانک مرکزی درباره نرخ بهره چه بود؟

پیام ایشان محتاطانه، اما شفاف بود. نه وعده کاهش نرخ بهره در کوتاه‌مدت داده شد و نه نشانه‌ای از سرکوب دستوری نرخ‌ها دیده می‌شود. این رویکرد ممکن است در کوتاه‌مدت برای بخشی از فعالان بازار خوشایند نباشد، اما از منظر تحلیلی نشانه بلوغ بازار سرمایه است. بورسی که با نرخ بهره مصنوعی رشد کند، در برابر شوک‌های سیاستی بسیار شکننده خواهد بود.

در حوزه سیاست ارزی چه سیگنالی به بازار داده شد؟

تأکید بر پرهیز از شوک و هیجان در بازار ارز، پیام روشنی برای صنایع بورسی دارد. همچنین ایشان بار دیگر بر ضرورت حرکت به سمت تک‌نرخی شدن ارز تأکید کردند. اگر این مسیر عملیاتی شود، با توجه به اینکه حدود ۷۰ درصد شرکت‌های بورسی به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم کامودیتی‌محور هستند، تغییر نرخ فروش آنها از نرخ‌های دستوری به نرخ‌های نزدیک‌تر به بازار آزاد می‌تواند اثر قابل‌توجهی بر سودآوری داشته باشد.

این تغییر چه اثری بر ارزش‌گذاری شرکت‌ها خواهد داشت؟

با نزدیک شدن نرخ‌های مرکز مبادله به بازار آزاد و با توجه به اهرم عملیاتی شرکت‌ها، رشد سود خالص می‌تواند بیش از رشد نرخ فروش باشد. این موضوع بازار را به سمت ارزندگی واقعی سوق می‌دهد و بخشی از اجحافی که به دلیل نرخ‌های چندگانه و رانتی به شرکت‌ها تحمیل شده، کاهش می‌یابد.

جمع‌بندی شما از سخنان اخیر رئیس کل بانک مرکزی چیست؟

سخنان اخیر رئیس کل بانک مرکزی برای بورس یک «فرصت مشروط» ایجاد کرده، نه تضمین رشد. بازار در حال حاضر شنونده است، اما هنوز قانع نشده. معیار قضاوت هم روشن است؛ تصمیمات عملی در حوزه نرخ بهره، بازار بدهی و سیاست ارزی مشخص می‌کند که آیا بازار سرمایه واقعاً وارد متن سیاست‌گذاری شده یا همچنان در سطح ادبیات و گفتار باقی خواهد ماند.