هانتاویروس به ایران رسید؟ / واکسن و درمان ویژه برای این ویروس نیست

رئیس مرکز تحقیقات مقاومت میکروبی دانشگاه علوم‌پزشکی تهران ضمن اعلام اینکه تاکنون گزارشی از هانتاویروس در ایران ثبت نشده، با اشاره به نبود واکسن و درمان ویژه برای این ویروس، از شهرداری‌ها خواست در کنترل جمعیت موش‌ها و تخریب زیستگاه‌های آن، جدی‌تر عمل کنند.دکتر محمدرضا صالحی با بیان اینکه «هانتاویروس» خانواده‌ای از ویروس‌ها هستند، اظهار کرد: هانتاویروس، یک ویروس نیست بلکه مجموعه‌ای از ویروس‌ها است که زیرگروه‌های مختلفی دارد. همانطور که «سارس‌کووید» و «کرونا-۱۹» از زیرمجموعه‌های کروناویروس به شمار می‌روند؛ هانتاویروس نیز زیرگروه‌های مختلفی دارد. 

هانتاویروس جدید نیست

عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم‌پزشکی تهران با بیان اینکه هانتاویروس یک ویروس جدید نیست، توضیح داد: جامعه علمی، این ویروس را برای مدت‌های طولانی است که می‌شناسد. به طور مشخص، دو زیرگونه هانتاویروس سبب بیماری می‌شوند که به «آمریکای مرکزی و شمالی» و «جنوب‌شرق آسیا و شرق دور» مربوط است. 

علائم هانتاویروس چیست؟

این متخصص بیماری‌های عفونی و گرمسیری ادامه داد: گونه‌ای که به آمریکای مرکزی و شمالی مربوط است، در برخی مناطق اروپای مرکزی و شمالی و حوزه مدیترانه به ویژه خط شمالی مدیترانه دیده می‌شود. این نوع ویروس، کشندگی قابل‌توجهی دارد و می‌تواند درگیری ریوی، قلبی و حتی کلیوی ایجاد کند. همچنین نوع دیگر ویروس که در جنوب‌شرق آسیا و شرق دور مشاهده شده، بیشتر اختلالات معمول، شبیه به سندروم آنفلوآنزا ایجاد می‌کند و در مواردی می‌تواند سبب ایجاد تب‌های خون‌ریزی‌ دهنده، خون‌ریزی‌های گوارشی، تهوع و استفراغ شود. 

هانتاویروس، ویروسی «زونوتیک»

صالحی درباره چگونگی انتقال هانتاویروس گفت: هانتاویروس، یک ویروس «زونوتیک» به شمار می‌رود؛ یعنی ویروس منتقل‌شونده از حیوان به انسان است و از جوندگانی مانند موش و خوکچه‌هندی به انسان منتقل می‌شود. به طور معمول، انتقال انسان به انسان به طور معمول ندارد؛ مگراینکه ارتباط بسیار نزدیک مانند هم‌خوابگی یا هم‌اتاقی بودن طولانی‌مدت باشد. 

چگونگی انتقال بیماری از حیوان به انسان

او ادامه داد: هنگامی که موش یا خوکچه هندی به بیماری مبتلا است، علائم قابل‌توجهی ندارد. اگرچه از نظر ظاهری سالم به نظر می‌رسد اما می‌تواند ویروس را از مدفوع، ادرار و بزاق دفع کند. هنگامی که ویروس دفع می‌شود در مکان‌هایی مانند انبار، سیلو، اسکله‌ها باقی‌می‌ماند و خشک می‌شود. ذرات خشک ادرار، مدفوع و بزاق حیوان می‌تواند بیماری را به راحتی منتقل کند. به طور مثال، تکه‌هایی از ذرات خشک ادرار، مدفوع و بزاق حیوان در غبار بلند می‌شود و وارد سیستم تنفسی شده و بیماری را به انسان منتقل می‌کند. 

مدت‌زمان انتقال ویروس تا بروز بیماری

رئیس مرکز تحقیقات مقاومت میکروبی دانشگاه علوم‌پزشکی تهران توضیح داد: از زمان انتقال ویروس تا زمانی که بیماری اتفاق می‌افتد، حدود یک تا ۸ هفته فاصله وجود دارد. بیماران با علائمی مانند سردرد، تب، درد عضلانی و مفاصل، تهوع و استفراغ که تا حدودی شبیه علائم آنفلوآنزا است در مراحل اولیه بیماری به پزشکان مراجعه می‌کنند. بسیاری موارد، خود به خود بهبود می‌یابند اما در برخی موارد با توجه به نوع زیرگونه‌ای که وجود دارد، افراد به عفونت‌های ریوی شدید، عفونت‌های کلیوی و حتی تهوع و استفراغ‌های شدیدی که بیمار توانایی غذاخوردن نداشته باشد، مبتلا می‌شوند. همچنین خونریزی‌های شدید گوارشی و مشکلات انعقادی در برخی موارد وجود دارد که می‌تواند کشنده‌ باشد.

هانتاویروس چقدر کشنده است؟

صالحی درباره شدت کشندگی بیماری گفت: میزان کشندگی نوعی که در «آمریکا و غرب» و «شرق آسیا» وجود دارد، به ترتیب (۱۵ تا ۴۰) و (۱۰ تا ۱۲) درصد مبتلایان است. به نظر می‌رسد، نوع بیماری در کشتی کروز تفریحی هلندی که در مدیترانه رفت‌وآمد داشته، نوع غربی است. همچنین به نظر می‌رسد که تمام افراد از طریق موش‌هایی که در این کشتی وجود داشته‌اند و برای مسافران قابل‌رویت بوده‌اند، مبتلا شده‌اند. 

درمان هانتاویروس 

این پزشک با بیان اینکه درمان ویژه‌ای برای این ویروس وجود ندارد، اظهار کرد: منظور از درمان ویژه این است که اگر تصور شود که مصرف یک قرص یا داروی خاص سبب بهبود بیمار می‌شود، باید گفت که به هیچ وجه اینگونه نیست. درمان بیماری، حمایتی است و مصرف مسکن‌های ساده، مصرف مایعات و استراحت سبب بهبود بیمار می‌شود و در موارد شدید بیمار به بستری در بیمارستان و حتی در بخش مراقبت‌های ویژه نیاز دارد. 

راه‌های پیشگیری از بیماری

او با بیان اینکه این بیماری هیچ واکسنی ندارد، گفت: شست‌وشوی مرتب دست‌ها و پوشیدن ماسک به ویژه برای افرادی که در انبارها و سیلوها اشتغال دارند به پیشگیری از بیماری بسیار کمک می‌کند. 

اهمیت توجه به زیستگاه موش‌ها

رئیس مرکز تحقیقات مقاومت میکروبی دانشگاه علوم‌پزشکی تهران با بیان اینکه از بین‌ بردن زیستگاه موش بسیار حائز اهمیت است، افزود: موش می‌تواند بیماری‌های متعددی را به انسان‌ها منتقل کند. از شهرداری‌ها درخواست می‌کنم تلاش بسیاری برای تخریب زیستگاه‌های موش داشته باشند. 

گزارشی از ابتلا به هانتاویروس در کشور نداشته‌ایم

صالحی درباره وضعیت بیماری در ایران گفت: خوشبختانه گزارشی درباره ابتلا به این بیماری تا به این لحظه نداشته‌ایم. براساس مراودات کشور، به احتمال بسیار زیاد درگیر این ویروس نخواهیم شد.