چالش هایی که با استفاده بیش از حد از گوشی توسط کودکان و نوجوانان اتفاق می افتد

به گزارش بهداشت نیوز و به نقل از وبدا، دکتر «سارا ده بزرگی»، فوق تخصص روان پزشکی کودکان و نوجوانان و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، با بیان اینکه آنچه در گفت‌وگوهای روزمره از آن با عنوان «اعتیاد به گوشی» یاد می‌شود، در واقع نوعی استفاده بیش از حد از فناوری‌های دیجیتال است، اظهار کرد: این الگوی رفتاری می‌تواند بر روند رشد مغز، سلامت روان و کیفیت روابط اجتماعی کودکان و نوجوانان تأثیرات قابل توجهی بر جای بگذارد.

وی افزود: بسیاری از شبکه‌های اجتماعی به گونه‌ای طراحی شده‌اند که سیستم پاداش مغز را فعال کنند. نکته مهم، تنها ترشح دوپامین نیست، بلکه «پاداش پیش‌بینی‌نشده» است؛ به این معنا که مغز نه‌تنها هنگام دریافت پیام، بلکه در انتظار دریافت آن نیز دوپامین ترشح می‌کند و همین موضوع سبب می‌شود افراد به‌طور مکرر گوشی خود را بررسی کنند.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با اشاره به ویژگی‌های رشد مغزی در دوران نوجوانی گفت: قشر پیش‌پیشانی مغز که مسئول کنترل تکانه‌ها و تصمیم‌گیری است، در این سنین هنوز به تکامل کامل نرسیده، در حالی که بخش‌های مرتبط با هیجان و پاداش فعالیت بیش تری دارند. به همین دلیل، مقاومت نوجوانان در برابر جذابیت‌های فضای دیجیتال دشوارتر از بزرگسالان است.

دکتر ده بزرگی برخی نشانه‌های هشداردهنده استفاده بیش از حد از گوشی را برشمرد و اظهار داشت: اختلال خواب ناشی از مواجهه با نور آبی صفحه نمایش، خستگی روزانه، کنار گذاشتن فعالیت‌هایی مانند ورزش، مطالعه و تعاملات اجتماعی، واکنش‌های شدید هیجانی هنگام محدود شدن دسترسی به گوشی، افت تمرکز و کاهش عملکرد تحصیلی از جمله نشانه‌هایی است که والدین و مربیان باید نسبت به آن حساس باشند.

وی همچنین خاطرنشان کرد: گاهی کودکان و نوجوانان برای فرار از اضطراب‌های اجتماعی، تنش‌های خانوادگی یا احساس تنهایی به دنیای دیجیتال پناه می‌برند و در چنین شرایطی، استفاده افراطی از گوشی می‌تواند نشانه‌ای از یک مشکل زمینه‌ای باشد که نیازمند توجه تخصصی است. این فوق تخصص روان‌پزشکی کودکان و نوجوانان با تاکید بر اینکه هدف، حذف فناوری از زندگی نیست، گفت: آنچه اهمیت دارد آموزش استفاده متعادل و آگاهانه از تکنولوژی است. ممنوعیت کامل معمولاً نتیجه مطلوبی ندارد و ممکن است به پنهان‌کاری و مقاومت بیشتر نوجوان منجر شود.

وی رفتار والدین را مهم‌ترین عامل در شکل‌گیری الگوی مصرف فرزندان دانست و افزود: ایجاد زمان‌های بدون تکنولوژی برای تمام اعضای خانواده، پرهیز از استفاده مداوم والدین از گوشی و اختصاص زمان باکیفیت به فرزندان می‌تواند نقش مؤثری در پیشگیری از بروز این مشکلات داشته باشد.

دکتر ده بزرگی ادامه داد: گفت‌وگو با فرزند درباره مفهوم «رژیم دیجیتال»، تعیین قوانین توافقی مانند استفاده از گوشی پس از انجام تکالیف و فعالیت بدنی، مشخص کردن محدوده‌های بدون گوشی نظیر میز غذاخوری و اتاق خواب و شارژ کردن تلفن همراه خارج از اتاق خواب از جمله راهکارهای عملی مدیریت این مسئله است.

وی تصریح کرد: لازم است نوجوانان با سازوکار طراحی شبکه‌های اجتماعی آشنا شوند و از مصرف‌کنندگان منفعل به کاربران فعال و خلاق تبدیل شوند؛ برای مثال، از فناوری در مسیر یادگیری مهارت، تولید محتوا و فعالیت‌های سازنده بهره بگیرند.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز تأکید کرد: استفاده بیش از حد از گوشی گاهی تنها یک رفتار نامناسب نیست، بلکه می‌تواند فریادی خاموش برای دریافت کمک باشد. بنابراین، اگر این رفتار با پرخاشگری شدید، افسردگی یا اختلال جدی در عملکرد روزمره همراه شد، ضروری است خانواده‌ها از خدمات تخصصی روان‌شناسان و روان‌پزشکان بهره بگیرند.