رمضان در خراسان جنوبی؛ روایت آیین‌های کهن و همدلی مردمان

به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، ماه رمضان در خراسان جنوبی، ماهی آمیخته با آیین‌هایی است که هرچند ظاهرشان تغییر کرده، اما بنیان و فلسفه آن همچنان پابرجاست؛ آیین‌هایی که از رؤیت هلال ماه تا شب‌های قدر، جلوه‌ای از فرهنگ بومی این دیار را به نمایش می‌گذارد.

کهن‌سالان بیرجندی می‌گویند: در گذشته، غروب روزهای 28 و 29 شعبان، مردان معتمد شهر و روستا بر بام خانه‌ها می‌رفتند تا هلال ماه را رؤیت کنند. با دیدن ماه، خبر آغاز رمضان دهان به دهان می‌چرخید. در روزگاری که شهرها کوچک و خبری از برق و نورهای مزاحم نبود، دیدن هلال آسان‌تر انجام می‌شد.

سه نوبت بیدارباش برای سحر

با آغاز ماه مبارک، سنت «شوخوانی» یا شب‌خوانی آغاز می‌شد. مردانی خوش‌صدا بر بام‌ها می‌رفتند و در دو یا سه نوبت با خواندن اشعار و ادعیه، مردم را برای سحری بیدار می‌کردند. گاه نیز با کوبیدن بر ظرف‌های حلبی یا طبل، زمان باقی‌مانده تا اذان را اعلام می‌کردند.

همسایگان نسبت به یکدیگر احساس مسئولیت داشتند؛ اگر چراغ خانه‌ای روشن نمی‌شد، در می‌زدند تا مبادا کسی از سحری جا بماند. سحرها با غذاهای ساده‌ای چون آبگوشت، نان خانگی، پلو گاورس، لبنیات و غذاهای آبکی سپری می‌شد تا روزه‌داران کمتر تشنه شوند.

سفره‌های ساده، دل‌های صمیمی

افطارها نیز رنگ و بوی دیگری داشت. شله‌زرد، فرنی، آش رشته و خرما پای ثابت سفره‌ها بود و نذری دادن، به‌ویژه در شب‌های قدر، میان مردم رواج داشت. کودکان و نوجوانان کاسه‌به‌دست، سهم همسایه‌ها را می‌بردند و این رفت‌وآمدها پیوندهای اجتماعی را مستحکم‌تر می‌کرد.

نمازهای جماعت، جلسات خانگی قرآن و برگزاری مراسم احیا، از دیگر جلوه‌های رمضان در این خطه بود؛ به‌گونه‌ای که حتی روستاهای فاقد روحانی، پیش از ماه مبارک برای دعوت از مبلغ هماهنگی می‌کردند.

«رمضونی»؛ آیینی ثبت‌ملی

یکی از شاخص‌ترین آیین‌های استان، مراسم «رمضونی» یا رمضان‌خوانی است که توسط نوجوانان پس از افطار اجرا می‌شد. در این رسم، گروهی از پسران با سرگروهی خوش‌صدا، مقابل خانه‌ها اشعاری در مدح ماه رمضان و ائمه اطهار(ع) می‌خواندند و صاحبخانه نیز به فراخور توان خود با خرما، شیرینی یا وجه نقد از آنان پذیرایی می‌کرد.

به گفته کارشناسان میراث فرهنگی، این آیین در فهرست آثار معنوی کشور به ثبت رسیده و هنوز در برخی شهرستان‌های استان اجرا می‌شود، هرچند در مرکز استان کمرنگ‌تر شده است.

طبل‌زنی سحر در طبس

در برخی مناطق مانند طبس نیز آیین طبل‌زنی سحر رواج داشته و دارد؛ رسمی که در چند مرحله برای بیدارباش مردم انجام می‌شود و آن هم در فهرست میراث معنوی کشور ثبت شده است.

کارشناسان حوزه میراث فرهنگی تأکید دارند که رمضان در خراسان جنوبی صرفاً یک مناسبت مذهبی نبوده، بلکه بستری برای تقویت همدلی، مشارکت اجتماعی و احیای سنت‌های بومی محسوب می‌شده است؛ سنت‌هایی که هرچند با ورود فناوری و تغییر سبک زندگی دگرگون شده‌اند، اما همچنان در خاطره جمعی مردم این دیار زنده‌اند.

انتهای پیام/