دکترین خراسان؛ خِطّه‌ی جایگزین؛ راهبرد عبور از محاصره دریایی در بحران

به گزارش خبرگزاری تسنیم از مشهد،در حالی که سایه‌ تنش‌های ژئوپلیتیک و «جنگ رمضان» بر شریان‌های آبی جنوب سنگینی می‌کند و بنادر ما با مخاطرات ناشی از محاصره و انسداد احتمالی روبرو هستند، بازخوانی ظرفیت‌های «پارادیپلماسی» در شرق کشور دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورتِ حیاتی برای امنیت ملی است.

خراسان رضوی با تکیه بر موقعیت ممتاز جغرافیایی خود، می‌تواند و باید از نقش یک استانِ صرف خارج شده و به عنوان یک خِطّه‌ی استراتژیک و بندر خشک پیشران، نقش ریه‌ی تنفسی اقتصاد ایران را ایفا کند.

تحقق این جهش راهبردی و تبدیل شدن به هاب جایگزین، مستلزم بازتعریف ساختار قدرت در تعاملات مرزی و تمرکز بر چهار مولفه‌ی کلیدی زیر است:

1. پارادیپلماسی؛ از مرکزگرایی تا راهبریِ «کریدور شرق»

زمان آن فرا رسیده است که خراسان رضوی با رویکرد «پارادیپلماسی فعال»، استقلال در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی را به دست گیرد. در این دکترین، مشهد نه فقط یک مرکز استانی، بلکه باید در نقش «مدیریت کلان کریدور شرق»، هدایت و هماهنگیِ راهبردی استان‌های خراسان شمالی، جنوبی، سیستان و بلوچستان و کرمان را بر عهده بگیرد.

این پیوستگیِ جغرافیایی، یک زنجیره قدرتِ زمینی از دریای عمان تا قلب آسیا ایجاد می‌کند که استاندار خراسان رضوی، فرماندهیِ دیپلماسیِ مرزی آن را برای تأمین ثبات اقتصادی کل منطقه بر عهده خواهد داشت.

اما برای اینکه این راهبریِ منطقه‌ای از سطح سیاست‌گذاری به لایه اجرا نفوذ کند، باید شریان‌های فنی ترانزیت در این خِطّه با نگاهی بحران‌محور بازمهندسی شوند.

2. بخش فنی ترانزیت؛ جایگزینی زمینی به جای بنادر در محاصره

در شرایطی که ترانزیت دریایی با ریسک فزاینده مواجه است، بخش فنی ترانزیت کالا در خراسان باید با یک «عملیات ضربتی» تغییر ماهیت دهد:

احیای کریدورهای ریلی (KTI):

سرخس باید به عنوان «تنگه هرمز ریلی» ایران شناخته شود. ارتقای فوری ظرفیت فنی تعویض بوژی و راه‌اندازی قطارهای کانتینری مستقیم از قلب اوراسیا، عملاً محاصره جنوب را بی‌اثر می‌کند.

پروتکل سواپ استراتژیک:با فعال‌سازی «بندرهای خشک» و انبارهای مکانیزه در مشهد و مناطق مرزی، خراسان می‌تواند به هابِ توزیع کالاهای اساسی تبدیل شود که از مسیرهای زمینی شمال و شرق وارد می‌شوند.

در نهایت، نباید فراموش کرد که این پویاییِ فنی و دیپلماتیک، تنها زمانی به امنیت پایدار منجر می‌شود که ثمرات آن مستقیماً در معیشت بومی و امنیت منطقه‌ای لمس شود.

 3. امنیتِ شمال‌شرق؛ فرصتی برای رونق معیشت

دور بودن جغرافیایی خراسان از کانون تنش‌های جنوب، این منطقه را به «پناهگاه امن سرمایه‌گذاری» تبدیل کرده است. این امنیت پایدار باید به «ارزآوری» و بهبود مستقیم معیشت مرزنشینان گره بخورد. با حذف تعرفه‌های زاید و تسهیل فنی عبور کالا در مرزهای دوغارون و لطف‌آباد، می‌توانیم در کوتاه‌ترین زمان ممکن، جریان ثروت را از مسیرهای جایگزین زمینی به سفره‌های مردم بازگردانیم.

 4. فراخوان عملیاتی: مانورِ فرار از محاصره

پیشنهاد می‌گردد ظرف هفته جاری، یک «مانور عملیاتی ترانزیت» با حضور نمایندگان دیپلماتیک کشورهای همسایه و استانداران هم‌جوار در مشهد کلید بخورد. این مانور با هدف اثبات توانمندی خراسان در پذیرش بارهای ترانزیتیِ تغییر مسیر داده شده از جنوب به شمال، پیامی قاطع به بازارهای جهانی مخابره خواهد کرد؛ ایران از بن‌بست خارج شده است و کلید این گشایش در دستان خراسان است.

امروز، استقلالِ عملکردی و نقش راهبردی استان خراسان رضوی، نه تنها ضامن بقای اقتصادی شرق کشور، بلکه بازوی اصلی دیپلماسی منطقه‌ای برای کل کشور در عبور از بحران‌های پیشِ رو است.

دکتر الهام صباغ – کارشناس روابط بین‌الملل و تحلیلگر مسائل آسیای مرکزی و اوراسیا

انتهای پیام/282